ข้อเข่าปกติกับข้อเข่าเสื่อม ต่างกันอย่างไร?

 โครงสร้างข้อเข่าประกอบด้วยอะไรบ้าง?

1. ส่วนปลายกระดูกต้นขา (Femur)
2. ส่วนต้นของกระดูกหน้าแข้ง (Tibia)
3. ลูกสะบ้า (Patella)

ข้อเข่าโดยทั่วไปจะมีลักษณะคล้ายบานพับ โดยมีส่วนปลายของกระดูกต้นขาซึ่งมีลักษณะกลมและส่วนต้นของกระดูกหน้าแข้งจะมีลักษณะเป็นแอ่งตื้น ๆ โดยกระดูกทั้ง 2 ส่วนจะเชื่อมต่อกันด้วยเส้นเอ็นที่แข็งแรงคอยค้ำจุนอยู่ทั้งหมด 4 เส้น อยู่บริเวณด้านข้างและตรงกลาง (เอ็นไขว้หน้าและหลัง) ขอบบนของลูกสะบ้าจะมีกล้ามเนื้อต้นขาส่วนหน้า (Quadriceps) ที่แข็งแรงเกาะยึดไว้ และส่วนปลายของลูกสะบ้ามีเอ็นเกาะติดกับส่วนของกระดูกหน้าแข้งหรือที่เรียกว่า “เส้นเอ็น” และในส่วนของลูกสะบ้าจะมีความสำคัญอย่างมาก ในการส่งถ่ายแรงของข้อเข่าโดยเฉพาะเวลาเหยียดเข่า

ข้อเข่าปกติกับข้อเข่าเสื่อม ต่างกันอย่างไร?

ข้อเข่าปกติ เกิดจากปลายกระดูกหน้าแข้งต่อกับกระดูกต้นขา ปลายกระดูกทั้ง 2 ส่วนจะมีกระดูกอ่อนมาคลุม เพื่อช่วยลดแรงกระแทก บริเวณข้อเข่าด้านหน้าจะมีกระดูกสะบ้า ซึ่งทำหน้าที่เป็นคานให้เข่าเหยียดและงอได้สะดวก บริเวณรอบ ๆ ข้อจะมีเยื่อหุ้มข้อบุภายใน และภายนอกจะมีเส้นเอ็นรอบ ๆ ข้อ เพื่อให้ข้อเข่ามีความแข็งแรง

ข้อเข่าเสื่อม เกิดจากข้อเข่าที่มีการเสื่อมสลายของผิวกระดูกอ่อนที่คลุมปลายกระดูกต้นขาส่วนต้นของกระดูกหน้าแข้งและกระดูกสะบ้า บางครั้งมีการอักเสบของเยื่อบุข้อ ทำให้น้ำในเยื่อบุข้อถูกสร้างมากขึ้น ทำให้มีอาการปวด ไม่สามารถงอเข่าได้เต็มที่ และมีลักษณะบวมกว่าข้างปกติ หากปล่อยทิ้งไว้นานกระดูกอ่อนจะถูกทำลายมากขึ้น และส่งผลให้มีอาการปวดมาก ในขณะยืนหรือเดิน น้ำหนักจะถูกส่งมาที่กล้ามเนื้อต้นขาและส่งต่อมายังข้อเข่า หากกล้ามเนื้อต้นขาแข็งแรงก็จะสามารถรับน้ำหนักได้มากกว่า ทำให้ข้อเข่ารับน้ำหนักได้น้อยลง แต่หากกล้ามเนื้อต้นขาไม่แข็งแรง รับน้ำหนักได้น้อย ก็จะทำให้ข้อเข่าต้องรับน้ำหนักมากขึ้น

สาเหตุหลักที่ทำให้ข้อเข่าเสื่อม

เกิดจากการสึกกร่อนของกระดูกอ่อนในข้อต่าง ๆ โดยสาเหตุเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของกระดูกอ่อนที่คลุมผิวข้อไว้นิ่มกว่าปกติ แตกเป็นร่อง ทำให้ความสามารถในการยืดหยุ่นและการควบคุมปลายประสาทเสียไป หรืออาจมีปัจจัยอื่น ๆ ร่วมด้วย ซึ่งปัจจัยที่นำไปสู่การเกิดโรคข้อเสื่อม คือ

• อายุและเพศ ผู้ที่สูงอายุกว่าจะเป็นโรคข้อเสื่อมมากกว่าคนวัยหนุ่มสาว ในขณะเดียวกันมักจะเกิดขึ้นกับเพศหญิงมากกว่าเพศชาย เพราะเพศหญิงมีความแข็งแรงของกระดูกและกล้ามเนื้อน้อยกว่าเพศชาย
• การใช้ข้อผิดวิธี การเดินขึ้น – ลงบันไดบ่อยๆ หรือการนั่งยอง ๆ นั่งคุกเข่า นั่งพับเพียบ หรือนั่งขัดสมาธิเป็นเวลานาน เหล่านี้ล้วนแต่นำไปสู่โรคข้อเสื่อม
• การได้รับบาดเจ็บ ผู้ที่เคยประสบอุบัติเหตุบริเวณข้อต่อ กระดูกหัก ข้อเคลื่อนหลุด หรือการบาดเจ็บที่มีผลต่อผิวกระดูกอ่อนซ้ำ ๆ
• การอักเสบของข้อที่นานและรุนแรง เช่น โรครูมาตอยด์ โรคเกาต์ ทำให้เกิดการอักเสบในข้อ และทำลายกระดูกอ่อนผิวข้อ

Q&A เกี่ยวกับข้อเข่าปกติกับข้อเข่าเสื่อม

1. ข้อเข่าปกติประกอบด้วยส่วนสำคัญอะไรบ้าง?

ตอบ: ข้อเข่าประกอบด้วย 3 ส่วนสำคัญ ได้แก่ ส่วนปลายกระดูกต้นขา (Femur), ส่วนต้นของกระดูกหน้าแข้ง (Tibia) และลูกสะบ้า (Patella) ซึ่งเชื่อมต่อกันด้วยเส้นเอ็นที่แข็งแรง

2. โครงสร้างของ "ข้อเข่าปกติ" มีลักษณะเป็นอย่างไร?

ตอบ: ปลายกระดูกทั้งสองส่วนจะมีกระดูกอ่อนมาคลุมเพื่อช่วยลดแรงกระแทก มีกระดูกสะบ้าช่วยให้เข่างอและเหยียดได้สะดวก รอบข้อมีเยื่อหุ้มข้อและเส้นเอ็นช่วยเพิ่มความแข็งแรง

3. ข้อเข่าเสื่อม เกิดจากสาเหตุอะไร?

ตอบ: เกิดจากการสึกกร่อนของผิวกระดูกอ่อนที่คลุมปลายกระดูก ทำให้ผิวกระดูกนิ่มกว่าปกติ แตกเป็นร่อง และสูญเสียความยืดหยุ่น

4. อาการเริ่มต้นของโรคข้อเข่าเสื่อมมีอะไรบ้าง?

ตอบ: มีอาการปวดเข่า ไม่สามารถงอเข่าได้เต็มที่ เข่ามีลักษณะบวมกว่าข้างปกติ และอาจมีเสียงกรอบแกรบในข้อเวลาเคลื่อนไหว

5. ทำไมผู้หญิงถึงเป็นโรคข้อเข่าเสื่อมมากกว่าผู้ชาย?

ตอบ: เนื่องจากเพศหญิงมักมีความแข็งแรงของกระดูกและกล้ามเนื้อน้อยกว่าเพศชาย จึงทำให้มีโอกาสเกิดการเสื่อมได้ง่ายกว่า

6. พฤติกรรมการใช้ข้อแบบไหนที่เสี่ยงทำให้ข้อเข่าเสื่อม?

ตอบ: การเดินขึ้น-ลงบันไดบ่อยๆ การนั่งยองๆ นั่งคุกเข่า นั่งพับเพียบ หรือนั่งขัดสมาธิเป็นเวลานาน

7. อุบัติเหตุมีผลทำให้ข้อเข่าเสื่อมหรือไม่?

ตอบ: มีผลอย่างมาก ผู้ที่เคยประสบอุบัติเหตุบริเวณข้อต่อ กระดูกหัก ข้อเคลื่อนหลุด หรือได้รับบาดเจ็บที่ผิวกระดูกอ่อนซ้ำ ๆ มีความเสี่ยงสูงที่จะเป็นข้อเข่าเสื่อม

8. โรคข้ออักเสบชนิดใดบ้างที่ส่งผลให้ข้อเข่าเสื่อม?

ตอบ: โรครูมาตอยด์ และโรคเกาต์ ซึ่งเป็นโรคที่ทำให้เกิดการอักเสบในข้อเรื้อรังและทำลายกระดูกอ่อนผิวข้อ

9. กล้ามเนื้อต้นขามีความสำคัญต่อข้อเข่าอย่างไร?

ตอบ: กล้ามเนื้อต้นหน้าที่แข็งแรงจะช่วยรับน้ำหนักแทนข้อเข่าได้ดี ทำให้ข้อเข่าต้องรับภาระน้อยลง แต่หากกล้ามเนื้อไม่แข็งแรง ข้อเข่าจะต้องรับน้ำหนักเต็ม ๆ จนเกิดการเสื่อมเร็วขึ้น

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์ออร์โธปิดิกส์ ชั้น 2 โซน A

บทความที่เกี่ยวข้อง