ข้อเท้าพลิก ข้อเท้าแพลง เจ็บไม่หาย ทำไงดี? เปิดวิธีปฐมพยาบาลพร้อมท่าบริหารให้หายไว

 ข้อเท้าพลิก ข้อเท้าแพลง เป็นการบาดเจ็บที่พบได้บ่อยที่สุดอย่างหนึ่งของเท้าและข้อเท้า ซึ่งสามารถเกิดได้กับทุกเพศทุกวัย แต่จะพบมากในนักกีฬาและคนที่ใช้ข้อเท้ามากกว่าคนปกติ โดยการเดินบนพื้นที่ไม่เรียบ ตกลงมาจากที่สูง หรือแม้แต่การใส่ส้นสูง ก็ล้วนแล้วแต่เพิ่มความเสี่ยงในการเกิดข้อเท้าพลิก ข้อเท้าแพลงได้ทั้งสิ้น มีผู้ป่วยจำนวนมากได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นข้อเท้าพลิก ข้อเท้าแพลง แต่หลังจากได้รับการรักษาแล้วแต่ยังมีอาการเจ็บต่อเนื่องเป็นเวลานาน อาจเนื่องมาจากวินิจฉัยที่ไม่ถูกต้อง การบริหารที่ไม่เหมาะสมหรืออาการฉีกขาดที่รุนแรงมาก

อาการบาดเจ็บที่มักเข้าใจผิดว่า ข้อเท้าพลิก ข้อเท้าแพลง

1. ข้อเท้าแพลงแบบสูง
2. กระดูกแตกภายในเท้าหรือข้อเท้า
3. ผิวกระดูกอ่อนข้อเท้าบาดเจ็บ

เช็กระดับความรุนแรงของ ข้อเท้าพลิก ข้อเท้าแพลง

• ระดับ 1 การบาดเจ็บภายในเส้นเอ็น แบบไม่มีการฉีกขาดให้เห็น
• ระดับ 2 มีการฉีกขาดบางส่วนของเส้นเอ็น
• ระดับ 3 มีการฉีกขาดแบบสมบูรณ์

วิธีปฐมพยาบาลข้อเท้าพลิก ข้อเท้าแพลง เบื้องต้น

ทำได้โดยการประคบเย็น ยกเท้าสูง และการทำให้ข้อไม่เคลื่อนไหว แพทย์อาจพิจารณาให้ใส่เฝือกระยะสั้น ๆ หรือใช้อุปกรณ์ประคองข้อเท้าในช่วงแรก ทั้งนี้จะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการบาดเจ็บ แต่ผู้ป่วยที่เป็นนักกีฬาที่ใช้ข้อเท้ามาก อาจต้องพิจารณารักษาโดยการผ่าตัด

การดูแลข้อเท้า ด้วยการบริหาร

หลังจากข้อเท้าและเส้นเอ็นไม่มีอาการบวม และอาการเจ็บปวดลดลงแล้ว (ประมาณ 3-4 วัน หลังบาดเจ็บ) ควรทำการบริหารกล้ามเนื้อรอบข้อเท้า ดังนี้

3 ท่ายืดเอ็นร้อยหวาย

ชุดการยืดกล้ามเนื้อรอบข้อเท้าโดยการกระดกเกร็งข้อเท้าทุกด้าน

การบริหารกล้ามเนื้อมัดเล็กรอบข้อเท้า การฝึกทรงตัว และการฝึกประสานงานของเส้นประสาท

เมื่อข้อเท้ามีความแข็งแรงมากขึ้น (3-4 สัปดาห์) ให้ยืนบนพื้นที่มีความไม่มั่นคง เช่น กระดานกระดก หรือทรงตัวบนพื้นราบหรือหมอนแข็งๆ นานประมาณ 2-3 นาที/ครั้ง ทำซ้ำ 2-3 ชุด/วัน

5 ข้อควรระวัง เพื่อป้องกันข้อเท้าพลิก ข้อเท้าแพลงเรื้อรัง

1. หลีกเลี่ยงการใส่รองเท้ามีส้น เนื่องจากทำให้เกิดการแพลงซ้ำได้ง่ายกว่า
2. เลือกรองเท้าที่มีความกว้างพอดีส้น จะช่วยทำให้ข้อเท้ามั่นคงมากขึ้น
3. ประคบเย็นบ่อย ๆ ในช่วง 1 เดือนแรก จะทำให้อาการดีขึ้น
4. หลีกเลี่ยงการเล่นกีฬาที่ใช้กล้ามเนื้อข้อเท้า ลดความเสี่ยงการบาดเจ็บ
5. รอให้กล้ามเนื้อข้อเท้าหายดีก่อนที่จะกลับไปเล่นกีฬาซ้ำอีก เพื่อหลีกเลี่ยงอาการบาดเจ็บซ้ำ

Q&A เกี่ยวกับข้อเท้าพลิก ข้อเท้าแพลง

1. ข้อเท้าพลิกกับข้อเท้าแพลง ต่างกันอย่างไร?

ตอบ: "ข้อเท้าพลิก" คือลักษณะของอุบัติเหตุหรือท่าทางที่ข้อเท้าบิดหมุนผิดรูปไป ส่วน "ข้อเท้าแพลง" คือผลลัพธ์ที่ตามมา ซึ่งหมายถึงภาวะที่เส้นเอ็นยึดกระดูกรอบข้อเท้าได้รับบาดเจ็บ ยืดออก หรือฉีกขาดนั่นเอง

2. เมื่อเกิดข้อเท้าพลิก ควรประคบร้อนหรือประคบเย็น?

ตอบ: ในระยะแรกที่เพิ่งบาดเจ็บและมีอาการบวม ควรประคบเย็นทันที เพื่อช่วยลดการไหลเวียนของเลือด ลดอาการบวมและการอักเสบ และแนะนำให้ประคบเย็นบ่อย ๆ ในช่วง 1 เดือนแรก

3. วิธีปฐมพยาบาลข้อเท้าพลิกเบื้องต้นที่ถูกต้อง ต้องทำอย่างไรบ้าง?

ตอบ: สามารถดูแลตัวเองในระยะแรกได้ด้วย 3 วิธีหลัก คือ 1. ประคบเย็นเพื่อลดบวม 2. ยกเท้าให้สูงกว่าระดับหัวใจเพื่อไม่ให้เลือดคั่ง และ 3. ทำให้ข้อเท้าไม่เคลื่อนไหว หลีกเลี่ยงการทิ้งน้ำหนักลงเท้าข้างที่เจ็บ

4. อาการข้อเท้าแพลงรุนแรงแค่ไหน ถึงต้องไปพบแพทย์?

ตอบ: หากมีอาการปวดรุนแรงมากจนไม่สามารถลงน้ำหนักหรือก้าวเดินได้เลย ข้อเท้าบวมเป่งผิดปกติ หรือรูปทรงข้อเท้าดูเบี้ยวผิดรูป ควรรีบไปพบแพทย์ทันที เพราะเส้นเอ็นอาจฉีกขาดสมบูรณ์ หรืออาจมีภาวะกระดูกแตกร่วมด้วย

5. ความรุนแรงของข้อเท้าแพลงแบ่งออกเป็นกี่ระดับ?

ตอบ: แบ่งออกเป็น 3 ระดับ ระดับ 1 เส้นเอ็นบาดเจ็บเล็กน้อย ระดับ 2 เส้นเอ็นมีการฉีกขาดออกบางส่วน ระดับ 3 เส้นเอ็นฉีกขาดออกจากกันโดยสมบูรณ์

6. หลังข้อเท้าพลิกกี่วันถึงจะเริ่มบริหารหรือยืดเส้นได้?

ตอบ: เมื่อข้อเท้าเริ่มหายบวมและอาการเจ็บลดลงแล้ว หรือประมาณ 3-4 วันหลังเกิดอุบัติเหตุ ก็สามารถเริ่มบริหารกล้ามเนื้อและยืดเอ็นร้อยหวายเบา ๆ ได้เลย เพื่อช่วยให้ข้อเท้าฟื้นตัวได้ไวขึ้น

7. มีท่ายืดเส้นง่าย ๆ แนะนำสำหรับคนเพิ่งหายเจ็บข้อเท้าไหม?

ตอบ: แนะนำ 3 ท่ายืดเอ็นร้อยหวาย (ทำค้างไว้ท่าละ 30 วินาที, 4-5 ครั้ง) คือ

1. ท่าดันกำแพง: ก้าวขาที่เจ็บไปด้านหลัง ส้นเท้าติดพื้น แล้วย่อเข่าหน้าลง
2. ท่าผ้าขนหนูดึงเท้า: นั่งเหยียดขาตรง ใช้ผ้าขนหนูคล้องปลายเท้าแล้วดึงเข้าหาตัว
3. ท่ายืดขอบบันได: ยืนตรงขอบบันไดแล้วทิ้งน้ำหนักลงที่ส้นเท้าให้หย่อนลงเล็กน้อย

8. ทำไมบางคนข้อเท้าพลิกแล้วรักษาไม่หายขาด กลายเป็นเจ็บเรื้อรัง?

ตอบ: อาการเจ็บเรื้อรังมักเกิดจาก 3 สาเหตุหลัก คือ การวินิจฉัยที่ไม่ถูกต้องตั้งแต่แรก (เช่น เป็นกระดูกแตกร้าวแต่คิดว่าเป็นแค่ข้อเท้าแพลง), การทำท่าบริหารฟื้นฟูที่ไม่เหมาะสม หรือเกิดจากเส้นเอ็นฉีกขาดรุนแรงจนทำให้ข้อเท้าหลวม ซึ่งหากปล่อยไว้อาจนำไปสู่ภาวะข้อเท้าเสื่อมในอนาคตได้

9. มีข้อควรระวังอะไรบ้าง ไม่ให้ข้อเท้ากลับมาพลิกซ้ำอีก?

ตอบ: แนะนำให้ปฏิบัติตาม 5 ข้อนี้

1. งดใส่รองเท้ามีส้นหรือส้นสูง
2. เลือกรองเท้าที่หน้ากว้างและพอดีกับส้นเท้าเพื่อความมั่นคง
3. ประคบเย็นบ่อย ๆ ในช่วงเดือนแรก
4. หลีกเลี่ยงการเล่นกีฬาที่ต้องใช้ข้อเท้าหนัก ๆ ในช่วงที่ยังไม่หายดี
5. รอให้ข้อเท้าหายสนิทและแข็งแรงเต็มที่จริง ๆ ก่อนค่อยกลับไปเล่นกีฬา

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์ออร์โธปิดิกส์ ชั้น 2 โซน A

บทความที่เกี่ยวข้อง