ไขมันในเลือดสูง เสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด
ภาวะไขมันในเลือดสูง (Dyslipidemia)
โดยปกติร่างกายคนเราจะมีไขมันหลัก ๆ ที่สำคัญต่อการประเมินสุขภาพหลอดเลือด คือ ไขมันคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ แต่ในปัจจุบันการประเมินทางการแพทย์จะจำแนกอย่างละเอียดเป็น คอเลสเตอรอลรวม (Total Cholesterol), ไขมันแอลดีแอล (LDL-C), ไขมันเอชดีแอล (HDL-C), นอน-เอชดีแอล (Non-HDL-C) รวมถึงการตรวจคัดกรอง ไลโปโปรตีน (เอ) [Lipoprotein(a) หรือ Lp(a)] อย่างน้อย 1 ครั้งในชีวิต
- คอเลสเตอรอล (Cholesterol) อาจมีระดับสูงขึ้นจากอาหารที่รับประทาน เช่น อาหารหวาน มัน เค็ม เนื้อสัตว์ติดมัน และอาหารทะเล โดยเฉพาะไขมันทรานส์ พบได้ในขนมอบ ขนมกรุบกรอบ และครีมเทียม (ปัจจุบันแนะนำให้งดไขมันทรานส์อุตสาหกรรมอย่างเด็ดขาด) ในผู้ป่วยบางรายอาจมีระดับคอเลสเตอรอลสูงจากกรรมพันธุ์ (เช่น โรค Familial Hypercholesterolemia: FH ซึ่งมีความเสี่ยงต่อโรคหัวใจสูงมากตั้งแต่อายุน้อย) โดยคอเลสเตอรอลแบ่งเป็น
- ชนิดความหนาแน่นต่ำ (LDL) หรือไขมันชนิดที่ไม่ดี: เป็นชนิดอันตรายเพราะเป็นคอเลสเตอรอลหลักที่ไปสะสมในผนังหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดแดงตีบ แข็ง และเกิดคราบไขมัน (Atherosclerosis) เป็นสาเหตุของการเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจตีบตัน และหลอดเลือดสมองตีบ/แตก ซึ่งตามแนวทางเวชปฏิบัติ 2026 ถือว่า LDL-C เป็นเป้าหมายหลักในการรักษา ยิ่งลดลงได้มากและเร็วเท่าใด ความเสี่ยงการเกิดโรคหัวใจยิ่งลดลง (The Lower, The Better & Earlier)
- ชนิดความหนาแน่นสูง (HDL) หรือไขมันชนิดที่ดี: ทำหน้าที่ขจัดไขมันอันตรายไปจากกระแสเลือดและผนังหลอดเลือดกลับไปทำลายที่ตับ ต่อต้านการสะสมผิดที่ของไขมันและคอเลสเตอรอล ช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคเส้นเลือดหัวใจตีบ แม้ระดับ HDL ปกติจะช่วยลดความเสี่ยง แต่ข้อมูลวิจัยปัจจุบันพบว่าการมีระดับ HDL สูงมากผิดปกติ (เช่น สูงเกิน 80-90 มก./ดล.) ไม่ได้ช่วยป้องกันโรคหัวใจเพิ่มขึ้น และไม่แนะนำให้ใช้ยาเพื่อดันระดับ HDL ให้สูงขึ้นโดยเฉพาะ แต่เน้นการปรับพฤติกรรมเพื่อคุณภาพการทำงานของหลอดเลือดที่ดี
- ไตรกลีเซอไรด์ (Triglyceride) อาจมีระดับสูงขึ้นจากอาหารกลุ่มคาร์โบไฮเดรตสูง แป้งขัดขาว น้ำตาล เครื่องดื่มรสหวาน โรคบางอย่าง เช่น โรคอ้วน โรคเบาหวาน การดื่มสุรา และยาบางชนิด เช่น ยาฮอร์โมน สเตียรอยด์ เป็นต้น ผู้ป่วยบางรายอาจมีระดับไตรกลีเซอไรด์สูงจากกรรมพันธุ์เช่นกัน หากไตรกลีเซอไรด์สูงมากเกิน 500 มก./ดล. จะเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันอย่างรุนแรง
ผลกระทบต่อร่างกายและเกณฑ์ระดับไขมันเป้าหมาย
เมื่อใดที่ร่างกายมีไขมันมากเกินไป ไขมันจะไปเกาะตามผนังด้านในของหลอดเลือด ถ้าไขมันสูงมากจะมีผลทำให้หลอดเลือดตีบ เลือดไหลเวียนไม่สะดวก โดยเฉพาะบริเวณขาทำให้เดินแล้วปวดน่อง และอาจส่งผลทำให้เลือดไปเลี้ยงหัวใจไม่เพียงพอ เกิดโรคหัวใจขาดเลือด หรืออาจทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ เกิดเป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต โดยเฉพาะในผู้ที่สูบบุหรี่ หรือมีภาวะความดันโลหิตสูง เบาหวาน โรคไตเรื้อรัง ยิ่งมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจ อัมพาต อัมพฤกษ์ มากขึ้น
ระดับไขมันในร่างกายที่ปกติ คือ เกณฑ์ระดับไขมันมาตรฐานและเป้าหมายตามความเสี่ยงบุคคล (Guideline 2026)
- คอเลสเตอรอลรวม (Total Cholesterol): ควรน้อยกว่า 200 มก./ดล.
- ไตรกลีเซอไรด์ (Triglyceride): ค่าปกติควร ต่ำกว่า 150 มก./ดล. (หากมีค่า 150-199 มก./ดล. ถือว่าเริ่มสูงปริ่มน้ำ และตั้งแต่ 200 มก./ดล. ขึ้นไปถือว่าสูง)
- เอชดีแอล คอเลสเตอรอล (HDL-C): ควรมากกว่า 40 มก./ดล. ในผู้ชาย และมากกว่า 50 มก./ดล. ในผู้หญิง
- แอลดีแอล คอเลสเตอรอล (LDL-C): ไม่ได้ใช้เกณฑ์ตัวเลขเดียวกับทุกคน แต่กำหนดเป้าหมายตามระดับความเสี่ยงของโรคหัวใจและหลอดเลือด (Cardiovascular Risk Stratification):
- กลุ่มความเสี่ยงต่ำมาก-ปานกลาง (บุคคลทั่วไปไม่มีโรคร่วม): เป้าหมาย LDL-C < 100 - 116 มก./ดล.
- กลุ่มความเสี่ยงสูง (เช่น ผู้เป็นเบาหวาน, มีโรคไตเรื้อรัง, หรือประเมินความเสี่ยง 10 ปีสูง): เป้าหมาย LDL-C < 70 มก./ดล. (และลดลงจากเดิมอย่างน้อย 50%)
- กลุ่มความเสี่ยงสูงมาก / ป้องกันทุติยภูมิ (เคยมีประวัติหลอดเลือดหัวใจตีบ สโตรก หรือหลอดเลือดส่วนปลายตีบ): เป้าหมาย LDL-C < 55 มก./ดล. (และลดลงอย่างน้อย 50% จากระดับเริ่มต้น หากเกิดซ้ำใน 2 ปี อาจพิจารณาเป้าหมายที่เข้มงวดถึง < 40 มก./ดล.)
สาเหตุการเกิดภาวะไขมันในเลือดสูง
- ความผิดปกติทางกรรมพันธุ์ เช่น Familial Hypercholesterolemia ซึ่งมักทำให้มีค่า LDL > 190 มก./ดล. ขึ้นไปตั้งแต่วัยหนุ่มสาว หรือมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคหัวใจก่อนวัยอันควร
- โรคประจำตัวหรือภาวะร่างกายผิดปกติ เช่น โรคเบาหวาน โรคอ้วน (ภาวะอ้วนลงพุง / Metabolic Syndrome), ภาวะขาดฮอร์โมนจากต่อมไทรอยด์ (Hypothyroidism), โรคไตเรื้อรัง (CKD) หรือกลุ่มอาการเนโฟรติก
- ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด เช่น ยาขับปัสสาวะ ยาสเตียรอยด์, ยากดภูมิคุ้มกันบางชนิด, ยาฮอร์โมนคุมกำเนิดหรือแอนาบอลิกสเตียรอยด์
- พฤติกรรมการบริโภคอาหาร เช่น การรับประทานอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง ไขมันทรานส์ คาร์โบไฮเดรตและน้ำตาลฟรุกโตสสูงเป็นประจำ
- วิถีชีวิตและการปฏิบัติตัว เช่น การดื่มสุราเป็นประจำ, การสูบบุหรี่, การมีพฤติกรรมเนือยนิ่ง (ขาดการออกกำลังกาย) และความเครียดเรื้อรัง
ข้อควรปฏิบัติและการรักษาสำหรับผู้มีภาวะไขมันในเลือดสูง
- จำกัดอาหารและเลือกรับประทานให้เหมาะสม (โภชนบำบัด)
- สมาคมโรคหัวใจและแนวทางเวชปฏิบัติแนะนำให้จำกัดปริมาณกรดไขมันอิ่มตัวที่รับประทานให้น้อยกว่าร้อยละ 7 ของพลังงานที่ได้รับในแต่ละวัน (สำหรับผู้ที่ต้องการพลังงาน 2,000 กิโลแคลอรีต่อวัน ไม่ควรเกินประมาณ 16 กรัมของไขมันอิ่มตัวต่อวัน)
- แม้แนวทางปัจจุบันจะลดการจำกัดตัวเลขคอเลสเตอรอลจากอาหารอย่างตายตัว เนื่องจากตับเป็นแหล่งสร้างคอเลสเตอรอลส่วนใหญ่ แต่ยังคงแนะนำให้จำกัดอาหารที่มีคอเลสเตอรอลสูงและไขมันอิ่มตัวสูงร่วมกัน เช่น ไข่แดง (กรณีมีภาวะไขมันสูงควรจำกัด 2-4 ฟองต่อสัปดาห์), เครื่องในสัตว์, ไขมันสัตว์ และอาหารทะเลเปลือกแข็ง
- ลดอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง เช่น เนื้อสัตว์ติดมัน หนังเป็ดไก่ เครื่องในสัตว์ กะทิ น้ำมันมะพร้าว น้ำมันปาล์ม และเนย
- งดไขมันทรานส์ (Trans fats) อย่างเด็ดขาด เช่น ขนมอบ เบเกอรี่ ครีมเทียม มาการีน และขนมกรุบกรอบทอดซ้ำ
- เปลี่ยนมาเลือกรับประทานไขมันที่ดี คือ กรดไขมันไม่อิ่มตัวตำแหน่งเดียว (MUFA) และหลายตำแหน่ง (PUFA) เช่น น้ำมันรำข้าว น้ำมันมะกอก น้ำมันคาโนลา เนื้อปลา (ที่มีโอเมก้า-3) อะโวคาโด และถั่วเปลือกแข็งต่าง ๆ
- เพิ่มใยอาหารชนิดละลายน้ำได้ (Soluble Fiber) เช่น ข้าวโอ๊ต ถั่ว ข้าวกล้อง ผักและผลไม้รสหวานน้อย ช่วยลดการดูดซึมคอเลสเตอรอลในทางเดินอาหารได้
- งดเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะในผู้ที่มีระดับไตรกลีเซอไรด์สูง เนื่องจากแอลกอฮอล์กระตุ้นการสร้างไขมันไตรกลีเซอไรด์ที่ตับโดยตรงและเพิ่มความเสี่ยงตับอ่อนอักเสบ
- งดสูบบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า เนื่องจากการสูบบุหรี่ทำลายเยื่อบุผนังหลอดเลือด เพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดอุดตัน และทำให้ระดับ HDL ลดต่ำลง
- ควบคุมน้ำหนักและเส้นรอบเอวให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน เน้นลดมวลไขมันส่วนเกิน โดยเฉพาะไขมันสะสมในช่องท้อง (Visceral fat) การลดน้ำหนักตัวลง 5-10% สามารถช่วยลดระดับไตรกลีเซอไรด์และ LDL-C รวมถึงเพิ่ม HDL-C ได้อย่างชัดเจน
- ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ แนะนำการออกกำลังกายแบบแอโรบิกความหนักปานกลาง (Moderate-intensity aerobic exercise) อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ (เช่น 30 นาที/วัน, 5 วันต่อสัปดาห์) หรือระดับหนัก (Vigorous) 75 นาทีต่อสัปดาห์ ร่วมกับการบริหารกล้ามเนื้อ (Resistance training) 2 ครั้งต่อสัปดาห์
- การใช้ยาลดไขมันอย่างถูกต้อง และการติดตามการรักษา (ตาม Guideline 2026):
- การปรับพฤติกรรมร่วมกับการใช้ยา: สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูง หรือมีระดับ LDL สูงมาก จำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยยาควบคู่กับการคุมอาหาร ไม่ควรรอปรับพฤติกรรมเพียงอย่างเดียว
- กลุ่มยากลุ่มแรก (First-line Therapy): ยากลุ่ม Statin ยังคงเป็นยาหลักที่มีหลักฐานทางวิชาการชัดเจนที่สุดในการลดอัตราการเสียชีวิตและโรคหลอดเลือดหัวใจ
- ยาเสริมและยารุ่นใหม่ (Combination Therapy): หากระดับ LDL ยังไม่ถึงเป้าหมายด้วย Statin ขนาดสูงสุดที่ทนได้ จะพิจารณาเพิ่มยา Ezetimibe และ/หรือยากลุ่มชีววัตถุรุ่นใหม่ เช่น PCSK9 Inhibitors (Evolocumab, Alirocumab, หรือ Inclisiran) และ Bempedoic acid ซึ่งมีบทบาทสำคัญอย่างมากในแนวทางการรักษาปัจจุบัน
ขอบคุณข้อมูลจาก นพ.ธนัญชัย ธนสัมฤทธิ์
Q&A เกี่ยวกับไขมันในเลือดสูง
1. ไขมันในเลือดสูง (Dyslipidemia) คืออะไร?
ตอบ: คือภาวะที่ร่างกายมีระดับไขมันในกระแสเลือดสูงกว่าเกณฑ์ปกติ แบ่งออกเป็นคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ ซึ่งหากมีมากเกินไปจะสะสมในผนังหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดตีบและเสี่ยงเกิดโรคหัวใจ
2. คอเลสเตอรอล (Cholesterol) ในร่างกายแบ่งเป็นกี่ชนิด อะไรบ้าง?
ตอบ: แบ่งเป็น 2 ชนิดหลัก ได้แก่ ไขมันชนิดไม่ดี (LDL) ที่ทำให้หลอดเลือดตีบตัน และไขมันชนิดที่ดี (HDL) ที่ทำหน้าที่ขจัดไขมันอันตรายออกจากกระแสเลือด
3. ระดับไขมันในเลือดที่ปกติควรอยู่ที่เท่าไหร่?
ตอบ: ค่าปกติโดยทั่วไปคือ คอเลสเตอรอลควรน้อยกว่า 200 มก./ดล., ค่าปกติควร ต่ำกว่า 150 มก./ดล. และเอชดีแอล (HDL) ควรมากกว่า 40 มก./ดล.
4. สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดภาวะไขมันในเลือดสูงมีอะไรบ้าง?
ตอบ: เกิดจากความผิดปกติทางกรรมพันธุ์, โรคประจำตัว เช่น โรคเบาหวาน โรคอ้วน, การใช้ยาบางชนิด, การรับประทานอาหารไม่ถูกหลักโภชนาการ และการดื่มสุราเป็นประจำ
5. อาหารประเภทใดบ้างที่ทำให้ระดับคอเลสเตอรอลสูงขึ้น?
ตอบ: ได้แก่ อาหารหวาน มัน เค็ม, เนื้อสัตว์ติดมัน, เครื่องในสัตว์, สัตว์มีกระดอง (เช่น หอยนางรม ปู ปลาหมึก), กะทิ, น้ำมันมะพร้าว และไขมันทรานส์ในขนมอบหรือครีมเทียม
6. ผู้มีภาวะไขมันในเลือดสูงควรจำกัดปริมาณไขมันอิ่มตัวอย่างไร?
ตอบ: สมาคมโรคหัวใจแห่งสหรัฐอเมริกาแนะนำให้จำกัดไขมันอิ่มตัวให้น้อยกว่าร้อยละ 7 ของพลังงานที่ได้รับในแต่ละวัน หรือไม่เกิน 16 กรัมต่อวัน สำหรับผู้ต้องการพลังงาน 2,000 กิโลแคลอรี่
7. วิธีการปรุงประกอบอาหารที่เหมาะสมสำหรับผู้มีไขมันในเลือดสูงคืออะไร?
ตอบ: เน้นการต้ม อบ นึ่ง ตุ๋น และยำ แทนการใช้น้ำมัน หากจำเป็นต้องใช้ควรลดปริมาณลงและหลีกเลี่ยงน้ำมันจากพืชเขตร้อน เช่น น้ำมันปาล์ม
8. การออกกำลังกายช่วยลดไขมันในเลือดได้อย่างไร?
ตอบ: การวิ่ง เดินเร็ว หรือ ขี่จักรยาน อย่างต่อเนื่องสัปดาห์ละ 3-4 ครั้ง ครั้งละ 20-30 นาที จะช่วยลดปริมาณไขมันในเลือดและเพิ่มระดับ HDL ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
9. บุหรี่และแอลกอฮอล์ส่งผลต่อภาวะไขมันในเลือดอย่างไร?
ตอบ: การดื่มสุราเป็นประจำทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูงขึ้น และการสูบบุหรี่ยิ่งเพิ่มความเสี่ยงสูงขึ้นในการเกิดโรคหัวใจ อัมพฤกษ์ และอัมพาต
10. หากต้องการปรึกษาแพทย์เรื่องไขมันในเลือดสูง ควรติดต่อที่ไหน?
ตอบ: สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือเข้ารับการตรวจวินิจฉัยได้ที่ ศูนย์หัวใจ ชั้น 4 โซน C โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์หัวใจ ชั้น 4 โซน C
บทความที่เกี่ยวข้อง
ภาวะไขมันในเลือดสูง (Dyslipidemia)
โดยปกติร่างกายคนเราจะมีไขมันหลัก ๆ ที่สำคัญต่อการประเมินสุขภาพหลอดเลือด คือ ไขมันคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ แต่ในปัจจุบันการประเมินทางการแพทย์จะจำแนกอย่างละเอียดเป็น คอเลสเตอรอลรวม (Total Cholesterol), ไขมันแอลดีแอล (LDL-C), ไขมันเอชดีแอล (HDL-C), นอน-เอชดีแอล (Non-HDL-C) รวมถึงการตรวจคัดกรอง ไลโปโปรตีน (เอ) [Lipoprotein(a) หรือ Lp(a)] อย่างน้อย 1 ครั้งในชีวิต
- คอเลสเตอรอล (Cholesterol) อาจมีระดับสูงขึ้นจากอาหารที่รับประทาน เช่น อาหารหวาน มัน เค็ม เนื้อสัตว์ติดมัน และอาหารทะเล โดยเฉพาะไขมันทรานส์ พบได้ในขนมอบ ขนมกรุบกรอบ และครีมเทียม (ปัจจุบันแนะนำให้งดไขมันทรานส์อุตสาหกรรมอย่างเด็ดขาด) ในผู้ป่วยบางรายอาจมีระดับคอเลสเตอรอลสูงจากกรรมพันธุ์ (เช่น โรค Familial Hypercholesterolemia: FH ซึ่งมีความเสี่ยงต่อโรคหัวใจสูงมากตั้งแต่อายุน้อย) โดยคอเลสเตอรอลแบ่งเป็น
- ชนิดความหนาแน่นต่ำ (LDL) หรือไขมันชนิดที่ไม่ดี: เป็นชนิดอันตรายเพราะเป็นคอเลสเตอรอลหลักที่ไปสะสมในผนังหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดแดงตีบ แข็ง และเกิดคราบไขมัน (Atherosclerosis) เป็นสาเหตุของการเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจตีบตัน และหลอดเลือดสมองตีบ/แตก ซึ่งตามแนวทางเวชปฏิบัติ 2026 ถือว่า LDL-C เป็นเป้าหมายหลักในการรักษา ยิ่งลดลงได้มากและเร็วเท่าใด ความเสี่ยงการเกิดโรคหัวใจยิ่งลดลง (The Lower, The Better & Earlier)
- ชนิดความหนาแน่นสูง (HDL) หรือไขมันชนิดที่ดี: ทำหน้าที่ขจัดไขมันอันตรายไปจากกระแสเลือดและผนังหลอดเลือดกลับไปทำลายที่ตับ ต่อต้านการสะสมผิดที่ของไขมันและคอเลสเตอรอล ช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคเส้นเลือดหัวใจตีบ แม้ระดับ HDL ปกติจะช่วยลดความเสี่ยง แต่ข้อมูลวิจัยปัจจุบันพบว่าการมีระดับ HDL สูงมากผิดปกติ (เช่น สูงเกิน 80-90 มก./ดล.) ไม่ได้ช่วยป้องกันโรคหัวใจเพิ่มขึ้น และไม่แนะนำให้ใช้ยาเพื่อดันระดับ HDL ให้สูงขึ้นโดยเฉพาะ แต่เน้นการปรับพฤติกรรมเพื่อคุณภาพการทำงานของหลอดเลือดที่ดี
- ไตรกลีเซอไรด์ (Triglyceride) อาจมีระดับสูงขึ้นจากอาหารกลุ่มคาร์โบไฮเดรตสูง แป้งขัดขาว น้ำตาล เครื่องดื่มรสหวาน โรคบางอย่าง เช่น โรคอ้วน โรคเบาหวาน การดื่มสุรา และยาบางชนิด เช่น ยาฮอร์โมน สเตียรอยด์ เป็นต้น ผู้ป่วยบางรายอาจมีระดับไตรกลีเซอไรด์สูงจากกรรมพันธุ์เช่นกัน หากไตรกลีเซอไรด์สูงมากเกิน 500 มก./ดล. จะเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันอย่างรุนแรง
ผลกระทบต่อร่างกายและเกณฑ์ระดับไขมันเป้าหมาย
เมื่อใดที่ร่างกายมีไขมันมากเกินไป ไขมันจะไปเกาะตามผนังด้านในของหลอดเลือด ถ้าไขมันสูงมากจะมีผลทำให้หลอดเลือดตีบ เลือดไหลเวียนไม่สะดวก โดยเฉพาะบริเวณขาทำให้เดินแล้วปวดน่อง และอาจส่งผลทำให้เลือดไปเลี้ยงหัวใจไม่เพียงพอ เกิดโรคหัวใจขาดเลือด หรืออาจทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ เกิดเป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต โดยเฉพาะในผู้ที่สูบบุหรี่ หรือมีภาวะความดันโลหิตสูง เบาหวาน โรคไตเรื้อรัง ยิ่งมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจ อัมพาต อัมพฤกษ์ มากขึ้น
ระดับไขมันในร่างกายที่ปกติ คือ เกณฑ์ระดับไขมันมาตรฐานและเป้าหมายตามความเสี่ยงบุคคล (Guideline 2026)
- คอเลสเตอรอลรวม (Total Cholesterol): ควรน้อยกว่า 200 มก./ดล.
- ไตรกลีเซอไรด์ (Triglyceride): ค่าปกติควร ต่ำกว่า 150 มก./ดล. (หากมีค่า 150-199 มก./ดล. ถือว่าเริ่มสูงปริ่มน้ำ และตั้งแต่ 200 มก./ดล. ขึ้นไปถือว่าสูง)
- เอชดีแอล คอเลสเตอรอล (HDL-C): ควรมากกว่า 40 มก./ดล. ในผู้ชาย และมากกว่า 50 มก./ดล. ในผู้หญิง
- แอลดีแอล คอเลสเตอรอล (LDL-C): ไม่ได้ใช้เกณฑ์ตัวเลขเดียวกับทุกคน แต่กำหนดเป้าหมายตามระดับความเสี่ยงของโรคหัวใจและหลอดเลือด (Cardiovascular Risk Stratification):
- กลุ่มความเสี่ยงต่ำมาก-ปานกลาง (บุคคลทั่วไปไม่มีโรคร่วม): เป้าหมาย LDL-C < 100 - 116 มก./ดล.
- กลุ่มความเสี่ยงสูง (เช่น ผู้เป็นเบาหวาน, มีโรคไตเรื้อรัง, หรือประเมินความเสี่ยง 10 ปีสูง): เป้าหมาย LDL-C < 70 มก./ดล. (และลดลงจากเดิมอย่างน้อย 50%)
- กลุ่มความเสี่ยงสูงมาก / ป้องกันทุติยภูมิ (เคยมีประวัติหลอดเลือดหัวใจตีบ สโตรก หรือหลอดเลือดส่วนปลายตีบ): เป้าหมาย LDL-C < 55 มก./ดล. (และลดลงอย่างน้อย 50% จากระดับเริ่มต้น หากเกิดซ้ำใน 2 ปี อาจพิจารณาเป้าหมายที่เข้มงวดถึง < 40 มก./ดล.)
สาเหตุการเกิดภาวะไขมันในเลือดสูง
- ความผิดปกติทางกรรมพันธุ์ เช่น Familial Hypercholesterolemia ซึ่งมักทำให้มีค่า LDL > 190 มก./ดล. ขึ้นไปตั้งแต่วัยหนุ่มสาว หรือมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคหัวใจก่อนวัยอันควร
- โรคประจำตัวหรือภาวะร่างกายผิดปกติ เช่น โรคเบาหวาน โรคอ้วน (ภาวะอ้วนลงพุง / Metabolic Syndrome), ภาวะขาดฮอร์โมนจากต่อมไทรอยด์ (Hypothyroidism), โรคไตเรื้อรัง (CKD) หรือกลุ่มอาการเนโฟรติก
- ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด เช่น ยาขับปัสสาวะ ยาสเตียรอยด์, ยากดภูมิคุ้มกันบางชนิด, ยาฮอร์โมนคุมกำเนิดหรือแอนาบอลิกสเตียรอยด์
- พฤติกรรมการบริโภคอาหาร เช่น การรับประทานอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง ไขมันทรานส์ คาร์โบไฮเดรตและน้ำตาลฟรุกโตสสูงเป็นประจำ
- วิถีชีวิตและการปฏิบัติตัว เช่น การดื่มสุราเป็นประจำ, การสูบบุหรี่, การมีพฤติกรรมเนือยนิ่ง (ขาดการออกกำลังกาย) และความเครียดเรื้อรัง
ข้อควรปฏิบัติและการรักษาสำหรับผู้มีภาวะไขมันในเลือดสูง
- จำกัดอาหารและเลือกรับประทานให้เหมาะสม (โภชนบำบัด)
- สมาคมโรคหัวใจและแนวทางเวชปฏิบัติแนะนำให้จำกัดปริมาณกรดไขมันอิ่มตัวที่รับประทานให้น้อยกว่าร้อยละ 7 ของพลังงานที่ได้รับในแต่ละวัน (สำหรับผู้ที่ต้องการพลังงาน 2,000 กิโลแคลอรีต่อวัน ไม่ควรเกินประมาณ 16 กรัมของไขมันอิ่มตัวต่อวัน)
- แม้แนวทางปัจจุบันจะลดการจำกัดตัวเลขคอเลสเตอรอลจากอาหารอย่างตายตัว เนื่องจากตับเป็นแหล่งสร้างคอเลสเตอรอลส่วนใหญ่ แต่ยังคงแนะนำให้จำกัดอาหารที่มีคอเลสเตอรอลสูงและไขมันอิ่มตัวสูงร่วมกัน เช่น ไข่แดง (กรณีมีภาวะไขมันสูงควรจำกัด 2-4 ฟองต่อสัปดาห์), เครื่องในสัตว์, ไขมันสัตว์ และอาหารทะเลเปลือกแข็ง
- ลดอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง เช่น เนื้อสัตว์ติดมัน หนังเป็ดไก่ เครื่องในสัตว์ กะทิ น้ำมันมะพร้าว น้ำมันปาล์ม และเนย
- งดไขมันทรานส์ (Trans fats) อย่างเด็ดขาด เช่น ขนมอบ เบเกอรี่ ครีมเทียม มาการีน และขนมกรุบกรอบทอดซ้ำ
- เปลี่ยนมาเลือกรับประทานไขมันที่ดี คือ กรดไขมันไม่อิ่มตัวตำแหน่งเดียว (MUFA) และหลายตำแหน่ง (PUFA) เช่น น้ำมันรำข้าว น้ำมันมะกอก น้ำมันคาโนลา เนื้อปลา (ที่มีโอเมก้า-3) อะโวคาโด และถั่วเปลือกแข็งต่าง ๆ
- เพิ่มใยอาหารชนิดละลายน้ำได้ (Soluble Fiber) เช่น ข้าวโอ๊ต ถั่ว ข้าวกล้อง ผักและผลไม้รสหวานน้อย ช่วยลดการดูดซึมคอเลสเตอรอลในทางเดินอาหารได้
- งดเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะในผู้ที่มีระดับไตรกลีเซอไรด์สูง เนื่องจากแอลกอฮอล์กระตุ้นการสร้างไขมันไตรกลีเซอไรด์ที่ตับโดยตรงและเพิ่มความเสี่ยงตับอ่อนอักเสบ
- งดสูบบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า เนื่องจากการสูบบุหรี่ทำลายเยื่อบุผนังหลอดเลือด เพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดอุดตัน และทำให้ระดับ HDL ลดต่ำลง
- ควบคุมน้ำหนักและเส้นรอบเอวให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน เน้นลดมวลไขมันส่วนเกิน โดยเฉพาะไขมันสะสมในช่องท้อง (Visceral fat) การลดน้ำหนักตัวลง 5-10% สามารถช่วยลดระดับไตรกลีเซอไรด์และ LDL-C รวมถึงเพิ่ม HDL-C ได้อย่างชัดเจน
- ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ แนะนำการออกกำลังกายแบบแอโรบิกความหนักปานกลาง (Moderate-intensity aerobic exercise) อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ (เช่น 30 นาที/วัน, 5 วันต่อสัปดาห์) หรือระดับหนัก (Vigorous) 75 นาทีต่อสัปดาห์ ร่วมกับการบริหารกล้ามเนื้อ (Resistance training) 2 ครั้งต่อสัปดาห์
- การใช้ยาลดไขมันอย่างถูกต้อง และการติดตามการรักษา (ตาม Guideline 2026):
- การปรับพฤติกรรมร่วมกับการใช้ยา: สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูง หรือมีระดับ LDL สูงมาก จำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยยาควบคู่กับการคุมอาหาร ไม่ควรรอปรับพฤติกรรมเพียงอย่างเดียว
- กลุ่มยากลุ่มแรก (First-line Therapy): ยากลุ่ม Statin ยังคงเป็นยาหลักที่มีหลักฐานทางวิชาการชัดเจนที่สุดในการลดอัตราการเสียชีวิตและโรคหลอดเลือดหัวใจ
- ยาเสริมและยารุ่นใหม่ (Combination Therapy): หากระดับ LDL ยังไม่ถึงเป้าหมายด้วย Statin ขนาดสูงสุดที่ทนได้ จะพิจารณาเพิ่มยา Ezetimibe และ/หรือยากลุ่มชีววัตถุรุ่นใหม่ เช่น PCSK9 Inhibitors (Evolocumab, Alirocumab, หรือ Inclisiran) และ Bempedoic acid ซึ่งมีบทบาทสำคัญอย่างมากในแนวทางการรักษาปัจจุบัน
ขอบคุณข้อมูลจาก นพ.ธนัญชัย ธนสัมฤทธิ์
Q&A เกี่ยวกับไขมันในเลือดสูง
1. ไขมันในเลือดสูง (Dyslipidemia) คืออะไร?
ตอบ: คือภาวะที่ร่างกายมีระดับไขมันในกระแสเลือดสูงกว่าเกณฑ์ปกติ แบ่งออกเป็นคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ ซึ่งหากมีมากเกินไปจะสะสมในผนังหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดตีบและเสี่ยงเกิดโรคหัวใจ
2. คอเลสเตอรอล (Cholesterol) ในร่างกายแบ่งเป็นกี่ชนิด อะไรบ้าง?
ตอบ: แบ่งเป็น 2 ชนิดหลัก ได้แก่ ไขมันชนิดไม่ดี (LDL) ที่ทำให้หลอดเลือดตีบตัน และไขมันชนิดที่ดี (HDL) ที่ทำหน้าที่ขจัดไขมันอันตรายออกจากกระแสเลือด
3. ระดับไขมันในเลือดที่ปกติควรอยู่ที่เท่าไหร่?
ตอบ: ค่าปกติโดยทั่วไปคือ คอเลสเตอรอลควรน้อยกว่า 200 มก./ดล., ค่าปกติควร ต่ำกว่า 150 มก./ดล. และเอชดีแอล (HDL) ควรมากกว่า 40 มก./ดล.
4. สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดภาวะไขมันในเลือดสูงมีอะไรบ้าง?
ตอบ: เกิดจากความผิดปกติทางกรรมพันธุ์, โรคประจำตัว เช่น โรคเบาหวาน โรคอ้วน, การใช้ยาบางชนิด, การรับประทานอาหารไม่ถูกหลักโภชนาการ และการดื่มสุราเป็นประจำ
5. อาหารประเภทใดบ้างที่ทำให้ระดับคอเลสเตอรอลสูงขึ้น?
ตอบ: ได้แก่ อาหารหวาน มัน เค็ม, เนื้อสัตว์ติดมัน, เครื่องในสัตว์, สัตว์มีกระดอง (เช่น หอยนางรม ปู ปลาหมึก), กะทิ, น้ำมันมะพร้าว และไขมันทรานส์ในขนมอบหรือครีมเทียม
6. ผู้มีภาวะไขมันในเลือดสูงควรจำกัดปริมาณไขมันอิ่มตัวอย่างไร?
ตอบ: สมาคมโรคหัวใจแห่งสหรัฐอเมริกาแนะนำให้จำกัดไขมันอิ่มตัวให้น้อยกว่าร้อยละ 7 ของพลังงานที่ได้รับในแต่ละวัน หรือไม่เกิน 16 กรัมต่อวัน สำหรับผู้ต้องการพลังงาน 2,000 กิโลแคลอรี่
7. วิธีการปรุงประกอบอาหารที่เหมาะสมสำหรับผู้มีไขมันในเลือดสูงคืออะไร?
ตอบ: เน้นการต้ม อบ นึ่ง ตุ๋น และยำ แทนการใช้น้ำมัน หากจำเป็นต้องใช้ควรลดปริมาณลงและหลีกเลี่ยงน้ำมันจากพืชเขตร้อน เช่น น้ำมันปาล์ม
8. การออกกำลังกายช่วยลดไขมันในเลือดได้อย่างไร?
ตอบ: การวิ่ง เดินเร็ว หรือ ขี่จักรยาน อย่างต่อเนื่องสัปดาห์ละ 3-4 ครั้ง ครั้งละ 20-30 นาที จะช่วยลดปริมาณไขมันในเลือดและเพิ่มระดับ HDL ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
9. บุหรี่และแอลกอฮอล์ส่งผลต่อภาวะไขมันในเลือดอย่างไร?
ตอบ: การดื่มสุราเป็นประจำทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูงขึ้น และการสูบบุหรี่ยิ่งเพิ่มความเสี่ยงสูงขึ้นในการเกิดโรคหัวใจ อัมพฤกษ์ และอัมพาต
10. หากต้องการปรึกษาแพทย์เรื่องไขมันในเลือดสูง ควรติดต่อที่ไหน?
ตอบ: สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือเข้ารับการตรวจวินิจฉัยได้ที่ ศูนย์หัวใจ ชั้น 4 โซน C โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์หัวใจ ชั้น 4 โซน C
บทความที่เกี่ยวข้อง


