Golden period of stroke ช่วงเวลาเร่งด่วนโรคหลอดเลือดสมอง

โรคหลอดเลือดสมอง เป็นโรคที่มีอัตราการตายและพิการสูง โรคหลอดเลือดสมองเกิดจากความผิดปกติของหลอดเลือดสมอง ได้แก่ 

  1. หลอดเลือดสมองตีบ (atherosclerosis) ซึ่งเกิดจากการสะสมของไขมัน ก่อให้เกิดการอักเสบของหลอดเลือด เกิดการเกาะตัวของเกร็ดเลือด คอลลาเจน สารอักเสบ รวมถึงการหนาตัวของเซลล์กล้ามเนื้อเรียบ ทำให้หลอดเลือดสมองตีบ
  2. หลอดเลือดสมองอุดตัน (emboli) เกิดจากการมีลิ่มเลือดจากหัวใจ หรือลิ่มเลือดจากหลอดเลือดที่คอหลุดไปอุดหลอดเลือดสมอง 
  3. หลอดเลือดสมองแตก ฉีกขาด ทำให้เกิดความผิดปกติของระบบประสาทอย่างเฉียบพลัน

อาการของโรคหลอดเลือดสมอง ซึงมักจะเกิดขึ้นทันทีทันใด ได้แก่ (B.E.F.A.S.T.)

  • B = Balance loss: เดินเซ สูญเสียการทรงตัว เวียนศีรษะ
  • E = Eye (vision) changes: ตามัวมองไม่เห็นฉับพลัน 
  • F = Face drooping: หน้าเบี้ยว มุมปากตก 
  • A = Arms weakness: แขนขาอ่อนแรงข้างใดข้างหนึ่ง
  • S = Speech difficulty: พูดไม่ชัด พูดติดขัด นึกคำไม่ออก
  • T =Time to call: รีบโทรแจ้งสายด่วน 1669 หากท่านมีอาการเหล่านี้ หรือสังเกตเห็นผู้อื่นมีอาการผิดปกติ เพื่อนำส่งโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด (ในกรณีที่มีอาการแล้วหายเป็นปกติ 
    ยังแนะนำให้มารพ. เพื่อรับการประเมินโรคและการรักษา)

1795052787_image.png

ปัจจุบันในผู้ป่วยที่มีอาการโรคหลอดเลือดสมองจากหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน การรักษาด้วยยาสลายลิ่มเลือด (thrombolysis drug) หรือการใส่สายสวนหลอดเลือดเพื่อนำ
ลิ่มเลือดออก (mechanical thrombectomy) ส่งผลดีในการรักษาผู้ป่วย และช่วยลดอัตราการตาย และพิการในผู้ป่วย

อย่างไรก็ตาม การคัดเลือกผู้ป่วยที่จะได้รับประโยชน์จากการรักษาและลดภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะภาวะเลือดออกในสมอง พิจารณาจากปริมาตรของเนื้อสมองที่ขาดเลือดน้อยและระยะเวลาที่ผู้ป่วยมีอาการสมองขาดเลือด โดยการให้ยาสลายลิ่มเลือด (thrombolysis drug) ทางหลอดเลือดดำ พิจารณาในผู้ป่วยที่มีอาการไม่เกิน 4.5 ชม โดยนับตั้งแต่เวลาที่ผู้ป่วยเริ่มมีอาการ 

ในกรณีที่ผู้ป่วยนอนหลับ และมีอาการโรคหลอดเลือดสมอง (wake up stroke) พิจารณาเวลาเมื่อผู้ป่วยตื่นนอนและมีอาการผิดปกติ และมาถึงรพ.ไม่เกิน 4.5 ชม นับจากเวลาที่มีอาการ เอกซ์เรย์สมองด้วยเครื่องคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า ถ้าปริมาตรเนื้อสมองตายน้อย สามารถพิจารณาให้ยาสลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำได้ (rtpa) สำหรับการใส่สายสวนหลอดเลือดเพื่อนำลิ่มเลือดออก (mechanical thrombectomy) พิจารณาในผู้ป่วยที่มีอาการสมองขาดเลือด เนื้อสมองตายน้อย และมีหลอดเลือดแดงใหญ่อุดตันที่มีอาการไม่เกิน 24 ชม.

อย่างไรก็ตาม เมื่อมีหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน จะมีเซลล์สมองตาย 1.9 ล้านตัวทุก 1 นาที ดังนั้นการเข้ารับการรักษาอย่างรวดเร็ว ไม่รอเวลา จะทำให้เพิ่มโอกาสรอดชีวิตและลดความพิการสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองได้ ในผู้ป่วยที่ไม่สามารถให้ยาสลายลิ่มเลือด (thrombolysis drug) หรือใส่สายสวนหลอดเลือดเพื่อนำลิ่มเลือดออก (mechanical thrombectomy) ได้ การรักษาด้วยยาและการทำกายภาพบำบัดก็มีส่วนช่วยให้ผู้ป่วยดีขึ้น และสามารถกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ

กรณีของโรคหลอดเลือดสมองแตก อาการที่ควรสงสัยโรคหลอดเลือดสมองแตก ได้แก่ ปวดศีรษะรุนแรง คลื่นไส้อาเจียน ซึม รวมถึงอาการ (B.E.F.A.S.T.) ปัจจุบันการรักษาโรคหลอดเลือดสมองแตกระยะเวลาในการรักษาก็มีส่วนสำคัญ ดังจะเห็นได้จากหลักฐานการศึกษาทางการแพทย์ การควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์อย่างรวดเร็ว และการให้ยาหรือส่วนประกอบจากเลือดแก้ไขในผู้ป่วยที่มีเลือดออกในสมองจากการใช้ยาละลายลิ่มเลือด หรือค่าการแข็งตัวของเลือดผิดปกติมีส่วนช่วยลด หรือควบคุมการขยายขนาดของก้อนเลือดในสมอง ช่วยลดอัตราการตาย หรือพิการในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองแตกได้ ในผู้ป่วยบางรายที่มีอาการเลือดออกในสมองรุนแรง อาจจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดเพื่อช่วยชีวิต

เมื่อท่านมีอาการหรือพบผู้ป่วยที่สงสัยโรคหลอดเลือดสมอง

ควรปฎิบัติ

ไม่ควรปฎิบัติ

1. โทร 1669 ทันที1. ไม่รอดูอาการว่าดีขึ้นหรือไม่
2. ตรวจดูสัญญาณชีพ (ชีพจร ความดัน การหายใจ)2. ไม่ควรให้รับประทานอาหาร หรือน้ำ หรือยาใด ๆ เพราะอาจจะสำลัก 
3. ในกรณีผู้ป่วยล้มให้การช่วยเหลือดูแลบาดแผลเบื้องต้น3. ไม่ให้ยาแอสไพรินหรือยาลดความดันก่อนมารพ.
4. จัดท่าให้ผู้ป่วยตะแคงหรือตะแคงใบหน้า ในกรณีที่มีอาเจียน ใส่ถุงมือนำเศษอาหารออก เพื่อป้องกันการสำลัก 
5. จดเวลาที่เริ่มมีอาการ หรือเวลาสุดท้ายที่ผู้ป่วยมีอาการปกติ 
6. นำยาที่มีไปรพ.หรือควรเตรียมบันทึกประวัติยาไว้ให้แพทย์ที่รักษาดู 
7. แจ้งแพทย์ถ้ามีประวัติรับประทานยาละลายลิ่มเลือด หรือ ยาต้านเกร็ดเลือด 
8. ถ้ามีเครื่องตรวจระดับน้ำตาลในเลือดตรวจเช็คน้ำตาลเบื้องต้น ทำการแก้ไขถ้ามีน้ำตาลต่ำ 

โดยสรุปข้อคิดที่มีประโยชน์ ดังนี้

  1. อาการของโรคหลอดเลือดสมอง ได้แก่ B.E.F.A.S.T.
  2. หากท่านมีอาการสงสัยโรคหลอดเลือดสมองหรือพบเห็นผู้ป่วยสงสัยอาการของโรคหลอดเลือดสมอง รีบโทรแจ้งสายด่วน 1669  
  3. ในกรณีที่มีอาการแล้วหาย ยังแนะนำให้มารพ. เพื่อรับการประเมินโรคและการรักษา
  4. การรักษาโรคหลอดเลือดสมองตีบ อุดตัน หรือหลอดเลือดสมองแตก การรักษาอย่างรวดเร็วจะทำให้เพิ่มโอกาสรอดชีวิตและลดความพิการสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองได้

ข้อมูลจาก : พญ.จิตปภา พงศ์มรกต


Q&A เกี่ยวกับโรคหลอดเลือดสมอง

1. อาการแบบไหนที่ควรสงสัยว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมอง?

ตอบ: หากมีอาการเกิดขึ้นอย่างฉับพลัน เช่น เดินเซหรือเสียการทรงตัว ตามัวหรือมองไม่เห็น หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง หรือพูดไม่ชัด/พูดติดขัด ให้สงสัยโรคหลอดเลือดสมองและรีบโทร 1669

2. หากอาการโรคหลอดเลือดสมองหายไปเอง ยังจำเป็นต้องไปโรงพยาบาลหรือไม่?

ตอบ: จำเป็น ควรไปโรงพยาบาลเพื่อรับการประเมินโรคและการรักษา แม้อาการจะหายกลับมาเป็นปกติแล้วก็ตาม

3. ทำไมผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองจึงต้องรีบไปโรงพยาบาล?

ตอบ: เพราะเมื่อหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน เซลล์สมองจะตายอย่างต่อเนื่องทุกนาที การได้รับการรักษาอย่างรวดเร็วช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตและลดความพิการ

4. เมื่อพบผู้ที่สงสัยโรคหลอดเลือดสมอง ควรทำอย่างไร?

ตอบ: โทร 1669 ทันที จดเวลาที่เริ่มมีอาการหรือเวลาสุดท้ายที่ผู้ป่วยยังปกติ และนำข้อมูลหรือยาที่ผู้ป่วยรับประทานไปให้แพทย์ หากผู้ป่วยอาเจียนควรจัดท่าให้ตะแคงเพื่อป้องกันการสำลัก

5. เมื่อสงสัยโรคหลอดเลือดสมอง สิ่งใดที่ไม่ควรทำ?

ตอบ: ไม่ควรรอดูอาการ ไม่ควรให้ผู้ป่วยรับประทานอาหาร น้ำ หรือยาเอง และไม่ควรให้ยาแอสไพรินหรือยาลดความดันก่อนมาถึงโรงพยาบาล เพราะอาจเป็นอันตรายหรือไม่เหมาะสมกับสาเหตุของโรค

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์อายุรกรรม (สมองและระบบประสาท) ชั้น 2 โซน D

บทความที่เกี่ยวข้อง

โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) คืออะไร? รู้ทันสัญญาณเตือนและวิธีป้องกันอัมพาต แนวทางการรักษาโรคหลอดเลือดสมองเฉียบพลัน (Treatment of Stroke) เคล็ดลับป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง

      โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) คืออะไร?         แนวทางการรักษาโรคหลอดเลือดสมองเฉียบพลัน          เคล็ดลับป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง

โรคหลอดเลือดสมอง เป็นโรคที่มีอัตราการตายและพิการสูง โรคหลอดเลือดสมองเกิดจากความผิดปกติของหลอดเลือดสมอง ได้แก่ 

  1. หลอดเลือดสมองตีบ (atherosclerosis) ซึ่งเกิดจากการสะสมของไขมัน ก่อให้เกิดการอักเสบของหลอดเลือด เกิดการเกาะตัวของเกร็ดเลือด คอลลาเจน สารอักเสบ รวมถึงการหนาตัวของเซลล์กล้ามเนื้อเรียบ ทำให้หลอดเลือดสมองตีบ
  2. หลอดเลือดสมองอุดตัน (emboli) เกิดจากการมีลิ่มเลือดจากหัวใจ หรือลิ่มเลือดจากหลอดเลือดที่คอหลุดไปอุดหลอดเลือดสมอง 
  3. หลอดเลือดสมองแตก ฉีกขาด ทำให้เกิดความผิดปกติของระบบประสาทอย่างเฉียบพลัน

อาการของโรคหลอดเลือดสมอง ซึงมักจะเกิดขึ้นทันทีทันใด ได้แก่ (B.E.F.A.S.T.)

  • B = Balance loss: เดินเซ สูญเสียการทรงตัว เวียนศีรษะ
  • E = Eye (vision) changes: ตามัวมองไม่เห็นฉับพลัน 
  • F = Face drooping: หน้าเบี้ยว มุมปากตก 
  • A = Arms weakness: แขนขาอ่อนแรงข้างใดข้างหนึ่ง
  • S = Speech difficulty: พูดไม่ชัด พูดติดขัด นึกคำไม่ออก
  • T =Time to call: รีบโทรแจ้งสายด่วน 1669 หากท่านมีอาการเหล่านี้ หรือสังเกตเห็นผู้อื่นมีอาการผิดปกติ เพื่อนำส่งโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด (ในกรณีที่มีอาการแล้วหายเป็นปกติ 
    ยังแนะนำให้มารพ. เพื่อรับการประเมินโรคและการรักษา)

1795052787_image.png

ปัจจุบันในผู้ป่วยที่มีอาการโรคหลอดเลือดสมองจากหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน การรักษาด้วยยาสลายลิ่มเลือด (thrombolysis drug) หรือการใส่สายสวนหลอดเลือดเพื่อนำ
ลิ่มเลือดออก (mechanical thrombectomy) ส่งผลดีในการรักษาผู้ป่วย และช่วยลดอัตราการตาย และพิการในผู้ป่วย

อย่างไรก็ตาม การคัดเลือกผู้ป่วยที่จะได้รับประโยชน์จากการรักษาและลดภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะภาวะเลือดออกในสมอง พิจารณาจากปริมาตรของเนื้อสมองที่ขาดเลือดน้อยและระยะเวลาที่ผู้ป่วยมีอาการสมองขาดเลือด โดยการให้ยาสลายลิ่มเลือด (thrombolysis drug) ทางหลอดเลือดดำ พิจารณาในผู้ป่วยที่มีอาการไม่เกิน 4.5 ชม โดยนับตั้งแต่เวลาที่ผู้ป่วยเริ่มมีอาการ 

ในกรณีที่ผู้ป่วยนอนหลับ และมีอาการโรคหลอดเลือดสมอง (wake up stroke) พิจารณาเวลาเมื่อผู้ป่วยตื่นนอนและมีอาการผิดปกติ และมาถึงรพ.ไม่เกิน 4.5 ชม นับจากเวลาที่มีอาการ เอกซ์เรย์สมองด้วยเครื่องคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า ถ้าปริมาตรเนื้อสมองตายน้อย สามารถพิจารณาให้ยาสลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำได้ (rtpa) สำหรับการใส่สายสวนหลอดเลือดเพื่อนำลิ่มเลือดออก (mechanical thrombectomy) พิจารณาในผู้ป่วยที่มีอาการสมองขาดเลือด เนื้อสมองตายน้อย และมีหลอดเลือดแดงใหญ่อุดตันที่มีอาการไม่เกิน 24 ชม.

อย่างไรก็ตาม เมื่อมีหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน จะมีเซลล์สมองตาย 1.9 ล้านตัวทุก 1 นาที ดังนั้นการเข้ารับการรักษาอย่างรวดเร็ว ไม่รอเวลา จะทำให้เพิ่มโอกาสรอดชีวิตและลดความพิการสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองได้ ในผู้ป่วยที่ไม่สามารถให้ยาสลายลิ่มเลือด (thrombolysis drug) หรือใส่สายสวนหลอดเลือดเพื่อนำลิ่มเลือดออก (mechanical thrombectomy) ได้ การรักษาด้วยยาและการทำกายภาพบำบัดก็มีส่วนช่วยให้ผู้ป่วยดีขึ้น และสามารถกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ

กรณีของโรคหลอดเลือดสมองแตก อาการที่ควรสงสัยโรคหลอดเลือดสมองแตก ได้แก่ ปวดศีรษะรุนแรง คลื่นไส้อาเจียน ซึม รวมถึงอาการ (B.E.F.A.S.T.) ปัจจุบันการรักษาโรคหลอดเลือดสมองแตกระยะเวลาในการรักษาก็มีส่วนสำคัญ ดังจะเห็นได้จากหลักฐานการศึกษาทางการแพทย์ การควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์อย่างรวดเร็ว และการให้ยาหรือส่วนประกอบจากเลือดแก้ไขในผู้ป่วยที่มีเลือดออกในสมองจากการใช้ยาละลายลิ่มเลือด หรือค่าการแข็งตัวของเลือดผิดปกติมีส่วนช่วยลด หรือควบคุมการขยายขนาดของก้อนเลือดในสมอง ช่วยลดอัตราการตาย หรือพิการในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองแตกได้ ในผู้ป่วยบางรายที่มีอาการเลือดออกในสมองรุนแรง อาจจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดเพื่อช่วยชีวิต

เมื่อท่านมีอาการหรือพบผู้ป่วยที่สงสัยโรคหลอดเลือดสมอง

ควรปฎิบัติ

ไม่ควรปฎิบัติ

1. โทร 1669 ทันที1. ไม่รอดูอาการว่าดีขึ้นหรือไม่
2. ตรวจดูสัญญาณชีพ (ชีพจร ความดัน การหายใจ)2. ไม่ควรให้รับประทานอาหาร หรือน้ำ หรือยาใด ๆ เพราะอาจจะสำลัก 
3. ในกรณีผู้ป่วยล้มให้การช่วยเหลือดูแลบาดแผลเบื้องต้น3. ไม่ให้ยาแอสไพรินหรือยาลดความดันก่อนมารพ.
4. จัดท่าให้ผู้ป่วยตะแคงหรือตะแคงใบหน้า ในกรณีที่มีอาเจียน ใส่ถุงมือนำเศษอาหารออก เพื่อป้องกันการสำลัก 
5. จดเวลาที่เริ่มมีอาการ หรือเวลาสุดท้ายที่ผู้ป่วยมีอาการปกติ 
6. นำยาที่มีไปรพ.หรือควรเตรียมบันทึกประวัติยาไว้ให้แพทย์ที่รักษาดู 
7. แจ้งแพทย์ถ้ามีประวัติรับประทานยาละลายลิ่มเลือด หรือ ยาต้านเกร็ดเลือด 
8. ถ้ามีเครื่องตรวจระดับน้ำตาลในเลือดตรวจเช็คน้ำตาลเบื้องต้น ทำการแก้ไขถ้ามีน้ำตาลต่ำ 

โดยสรุปข้อคิดที่มีประโยชน์ ดังนี้

  1. อาการของโรคหลอดเลือดสมอง ได้แก่ B.E.F.A.S.T.
  2. หากท่านมีอาการสงสัยโรคหลอดเลือดสมองหรือพบเห็นผู้ป่วยสงสัยอาการของโรคหลอดเลือดสมอง รีบโทรแจ้งสายด่วน 1669  
  3. ในกรณีที่มีอาการแล้วหาย ยังแนะนำให้มารพ. เพื่อรับการประเมินโรคและการรักษา
  4. การรักษาโรคหลอดเลือดสมองตีบ อุดตัน หรือหลอดเลือดสมองแตก การรักษาอย่างรวดเร็วจะทำให้เพิ่มโอกาสรอดชีวิตและลดความพิการสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองได้

ข้อมูลจาก : พญ.จิตปภา พงศ์มรกต


Q&A เกี่ยวกับโรคหลอดเลือดสมอง

1. อาการแบบไหนที่ควรสงสัยว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมอง?

ตอบ: หากมีอาการเกิดขึ้นอย่างฉับพลัน เช่น เดินเซหรือเสียการทรงตัว ตามัวหรือมองไม่เห็น หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง หรือพูดไม่ชัด/พูดติดขัด ให้สงสัยโรคหลอดเลือดสมองและรีบโทร 1669

2. หากอาการโรคหลอดเลือดสมองหายไปเอง ยังจำเป็นต้องไปโรงพยาบาลหรือไม่?

ตอบ: จำเป็น ควรไปโรงพยาบาลเพื่อรับการประเมินโรคและการรักษา แม้อาการจะหายกลับมาเป็นปกติแล้วก็ตาม

3. ทำไมผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองจึงต้องรีบไปโรงพยาบาล?

ตอบ: เพราะเมื่อหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน เซลล์สมองจะตายอย่างต่อเนื่องทุกนาที การได้รับการรักษาอย่างรวดเร็วช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตและลดความพิการ

4. เมื่อพบผู้ที่สงสัยโรคหลอดเลือดสมอง ควรทำอย่างไร?

ตอบ: โทร 1669 ทันที จดเวลาที่เริ่มมีอาการหรือเวลาสุดท้ายที่ผู้ป่วยยังปกติ และนำข้อมูลหรือยาที่ผู้ป่วยรับประทานไปให้แพทย์ หากผู้ป่วยอาเจียนควรจัดท่าให้ตะแคงเพื่อป้องกันการสำลัก

5. เมื่อสงสัยโรคหลอดเลือดสมอง สิ่งใดที่ไม่ควรทำ?

ตอบ: ไม่ควรรอดูอาการ ไม่ควรให้ผู้ป่วยรับประทานอาหาร น้ำ หรือยาเอง และไม่ควรให้ยาแอสไพรินหรือยาลดความดันก่อนมาถึงโรงพยาบาล เพราะอาจเป็นอันตรายหรือไม่เหมาะสมกับสาเหตุของโรค

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์อายุรกรรม (สมองและระบบประสาท) ชั้น 2 โซน D

บทความที่เกี่ยวข้อง

โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) คืออะไร? รู้ทันสัญญาณเตือนและวิธีป้องกันอัมพาต 
โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) คืออะไร?

แนวทางการรักษาโรคหลอดเลือดสมองเฉียบพลัน (Treatment of Stroke)
แนวทางการรักษาโรคหลอดเลือดสมองเฉียบพลัน 

เคล็ดลับป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง
เคล็ดลับป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง