30 มิถุนายน 2569
การรักษามะเร็งตับด้วย Y-90 (Radioembolization) ทางเลือกใหม่เมื่อผ่าตัดไม่ได้
มะเร็งตับรักษาได้อย่างไร?
มะเร็งตับ เป็นโรคที่มีวิธีการรักษาหลายแบบ ขึ้นอยู่กับระยะของโรค สุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย และการทำงานของตับ วิธีการรักษาที่มีโอกาสหายขาดมากที่สุดคือ การผ่าตัด แต่ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อย ไม่สามารถผ่าตัดได้ เนื่องจากตับทำงานไม่ดีพอ หรือหากผ่าตัดแล้วอาจเหลือตับไม่เพียงพอ ในกรณีเช่นนี้ แพทย์จะพิจารณาการรักษาเฉพาะที่ ซึ่งเป็นการรักษาที่มุ่งทำลายก้อนมะเร็งโดยตรง โดยอาจเป็นทางเลือกเพื่อการรักษาที่หายขาด (Curative treatment) หรือเป็นการรักษาเสริมเพื่อการเตรียมความพร้อมในการรักษาวิธีอื่น ๆ ต่อ (Bridging treatment)
การรักษาด้วย Y-90 Radioembolization
Y-90 Radioembolization คืออะไร?
Y-90 Radioembolization หรือที่เรียกว่า การให้สารกัมมันตภาพรังสีผ่านทางหลอดเลือดแดง (Transarterial Radioembolization, TARE) เป็นการรักษาก้อนเนื้องอกมะเร็งตับโดยการฉีดเม็ดสารกัมมันตรังสีขนาดเล็กมาก ที่เรียกว่า Yttrium-90 microsphere (Y-90, อิตเทรียม-90) เข้าไปในหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงก้อนมะเร็งในตับ เม็ดสารเหล่านี้จะไปฝังตัวอยู่ภายในก้อนมะเร็งและปล่อยรังสีในระยะใกล้ ทำให้สามารถทำลายเซลล์มะเร็งได้อย่างตรงจุด ขณะเดียวกันเนื้อเยื่อตับปกติรอบข้างได้รับผลกระทบน้อย
การรักษาด้วย Y-90 ช่วยอะไรได้บ้าง?
- ลดขนาดหรือควบคุมการเจริญเติบโตของก้อนมะเร็ง
- ชะลอการลุกลามของโรค
- ลดอาการจากก้อนมะเร็ง
- ในผู้ป่วยบางราย อาจช่วยเพิ่มโอกาสในการเข้ารับการผ่าตัดหรือการรักษาอื่นในอนาคต
ใครบ้างที่เหมาะกับการรักษาด้วย Y-90?
การรักษานี้เหมาะกับผู้ป่วยมะเร็งตับ (Hepatocellular carcinoma) หรือมะเร็งกระจายมาที่ตับ (Liver metastasis)
- ก้อมมะเร็งที่ไม่สามารถผ่าตัดได้
- มีก้อนมะเร็งขนาดใหญ่ หรือหลายตำแหน่ง
- สุขภาพโดยรวมอยู่ในเกณฑ์ดี
- การทำงานของตับยังเพียงพอ
โดยก่อนการรักษา แพทย์จะประเมินผู้ป่วยอย่างละเอียด เพื่อให้มั่นใจว่าการรักษามีความปลอดภัยและเหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
การรักษาด้วย Y-90 เป็นการรักษาที่ต้องอาศัยความร่วมมือของทีมแพทย์หลายสาขา ได้แก่ อายุรแพทย์โรคมะเร็ง อายุรแพทย์โรคตับ ศัลยแพทย์โรคตับ แพทย์เวชศาสตร์นิวเคลียร์ และแพทย์รังสีร่วมรักษา โดย การรักษาด้วย Y-90 มี แพทย์รังสีร่วมรักษา เป็นผู้ดูแลและดำเนินการรักษาหลัก
ขั้นตอนการรักษาด้วย Y-90
1. ขั้นตอนการเตรียมผู้ป่วย
แพทย์รังสีร่วมรักษาจะตรวจดูหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงก้อนมะเร็งในตับ โดยใส่สายเล็ก ๆ ผ่านหลอดเลือดที่ขาหนีบหรือข้อมือ ในขั้นตอนนี้ แพทย์จะทำการฉีดสารกัมมันตภาพรังสีเสมือน (Tc99m-MAA) เพื่อจำลองการรักษา สารที่ฉีดในขั้นตอนนี้ไม่มีผลต่อการรักษาก้อนเนื้องอก โดยหลังฉีดสารเสร็จผู้ป่วยจะได้รับการถ่ายภาพด้วยเครื่องมือพิเศษ
- เพื่อประเมินว่ามีหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงก้อนเนื้องอก อาจนำสารกัมมันตรังสีไปยังอวัยวะอื่นด้วยหรือไม่ เช่น กระเพาะอาหาร ลำไส้ หรือ ปอด ในบางราย อนุภาคกัมมันตรังสีอาจไหลผ่านหลอดเลือดของก้อนมะเร็งไปที่ปอดได้ (เรียกว่า lung shunt) หากพบว่ามีความเสี่ยง แพทย์จะปรับแผนการรักษา เช่น ปรับปริมาณรังสี หรืออุดหลอดเลือดเพิ่มเติม เพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย
- เพื่อคำนวณปริมาณยา Y-90 ที่เหมาะสมในผู้ป่วยแต่ละราย
2. ขั้นตอนการให้สารกัมมันตรังสี Y-90
แพทย์จะฉีดสารกัมมันตรังสี Y-90 ผ่านหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงก้อนมะเร็งโดยตรง ตามที่จำลองไว้แล้วในขั้นตอนแรก ขั้นตอนนี้ใช้เวลาประมาณ 1-2 ชั่วโมง หลังการรักษา ภายใน 24 ชั่วโมง ผู้ป่วยจะได้รับการตรวจพิเศษเพื่อยืนยันว่ารังสีกระจายอยู่ในตับอย่างถูกต้อง
อาการที่อาจพบหลังการรักษา
ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการชั่วคราว เช่น อ่อนเพลีย คลื่นไส้ มีไข้ต่ำ ๆ หรือปวดบริเวณชายโครงขวา แพทย์จะให้ยาช่วยบรรเทาอาการ และดูแลอย่างใกล้ชิด อาการเหล่านี้มักค่อย ๆ ดีขึ้นภายในไม่กี่วัน สารกัมมันตภาพรังสี Y-90 ที่ให้เข้าไปในร่างการผู้ป่วย มีการกระจายออกมาจากร่างกายผู้ป่วยในปริมาณที่น้อยมาก เพราะฉะนั้นหลังการรักษาผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นได้ตามปกติ
การตรวจติดตามผลหลังการรักษา
หลังการรักษา ผู้ป่วยจะได้รับการตรวจติดตามผลอย่างต่อเนื่อง เพื่อประเมินการตอบสนองของก้อนมะเร็งและวางแผนการดูแลต่อไป การตรวจติดตามจะใช้การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan) หรือ การตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) โดยจะตรวจในช่วงเวลา ประมาณ 1 เดือน 3 เดือน และ 6 เดือน หลังการรักษา ผลการตรวจจะช่วยให้แพทย์ประเมินได้ว่าก้อนมะเร็งตอบสนองต่อการรักษาดีเพียงใด และจำเป็นต้องรักษาเพิ่มเติมหรือไม่
สรุปการรักษามะเร็งตับด้วย Y-90 (Radioembolization)
เป็นทางเลือกการรักษาที่มีประสิทธิภาพสูงและปลอดภัย สำหรับผู้ป่วยที่ไม่สามารถผ่าตัดได้ โดยช่วยควบคุมโรค ลดขนาดก้อน และเพิ่มทางเลือกในการรักษาในอนาคต ภายใต้การดูแลของทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง
ขอบคุณข้อมูลจาก รศ. นพ.สมราช ธรรมธรวัฒน์
Q&A เกี่ยววกับการรักษามะเร็งตับด้วย Y90
1. Y-90 Radioembolization คืออะไร?
ตอบ: การให้สารกัมมันตภาพรังสีทางหลอดเลือดแดง โดยการฉีดเม็ดสารกัมมันตรังสีขนาดเล็ก (Yttrium-90) เข้าไปในหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงก้อนมะเร็งโดยเฉพาะ เพื่อให้รังสีทำลายเซลล์มะเร็งจากภายในก้อนอย่างแม่นยำ
2. การรักษาด้วย Y-90 เหมาะกับผู้ป่วยกลุ่มใด?
ตอบ: เหมาะสำหรับผู้ป่วยมะเร็งตับ หรือมะเร็งที่กระจายมาที่ตับ ที่ไม่สามารถผ่าตัดได้ มีก้อนมะเร็งขนาดใหญ่หรือมีหลายตำแหน่ง
3. ทำไมผู้ป่วยบางรายจึงต้องรักษาด้วย Y-90 แทนการผ่าตัด?
ตอบ: ผู้ป่วยบางรายอาจมีข้อจำกัดที่ทำให้ผ่าตัดไม่ได้ เช่น ตับทำงานไม่ดีพอ หรือหากผ่าตัดแล้วอาจเหลือเนื้อตับไม่เพียงพอต่อการดำรงชีวิต แพทย์จึงพิจารณา Y-90 เป็นทางเลือกเพื่อทำลายก้อนมะเร็งโดยตรง
4. ประโยชน์ของการรักษาด้วย Y-90 มีอะไรบ้าง?
ตอบ: ช่วยลดขนาดหรือควบคุมการเจริญเติบโตของก้อนมะเร็ง ชะลอการลุกลามของโรค ลดอาการที่เกิดจากก้อนมะเร็ง และอาจช่วยเพิ่มโอกาสให้ได้รับการผ่าตัดหรือการรักษาอื่นเพื่อให้หายขาดได้
5. ขั้นตอนการเตรียมตัวก่อนรับสาร Y-90 มีความสำคัญอย่างไร?
ตอบ: แพทย์จะทำการฉีดสารกัมมันตภาพรังสีเสมือน (Tc99m-MAA) เพื่อจำลองการรักษาและประเมินว่ามีหลอดเลือดที่อาจนำสารรังสีไปยังอวัยวะอื่นหรือไม่ เพื่อนำมาวางแผนการรักษาให้ปลอดภัยที่สุด
6. ขั้นตอนการให้สาร Y-90 ใช้เวลานานเท่าใด?
ตอบ: แพทย์จะฉีดสาร Y-90 ผ่านสายเล็กๆ ทางหลอดเลือดแดงที่ขาหนีบหรือข้อมือเข้าสู่ก้อนมะเร็งโดยตรง โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 1-2 ชั่วโมง
7. อาการข้างเคียงที่อาจพบหลังการรักษาด้วย Y-90 มีอะไรบ้าง?
ตอบ: ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการชั่วคราว เช่น อ่อนเพลีย คลื่นไส้ มีไข้ต่ำๆ หรือปวดบริเวณชายโครงขวา โดยอาการมักจะดีขึ้นภายในไม่กี่วัน
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์เอกซเรย์ ชั้น 1 โซน D
บทความที่เกี่ยวข้อง
มะเร็งตับรักษาได้อย่างไร?
มะเร็งตับ เป็นโรคที่มีวิธีการรักษาหลายแบบ ขึ้นอยู่กับระยะของโรค สุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย และการทำงานของตับ วิธีการรักษาที่มีโอกาสหายขาดมากที่สุดคือ การผ่าตัด แต่ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อย ไม่สามารถผ่าตัดได้ เนื่องจากตับทำงานไม่ดีพอ หรือหากผ่าตัดแล้วอาจเหลือตับไม่เพียงพอ ในกรณีเช่นนี้ แพทย์จะพิจารณาการรักษาเฉพาะที่ ซึ่งเป็นการรักษาที่มุ่งทำลายก้อนมะเร็งโดยตรง โดยอาจเป็นทางเลือกเพื่อการรักษาที่หายขาด (Curative treatment) หรือเป็นการรักษาเสริมเพื่อการเตรียมความพร้อมในการรักษาวิธีอื่น ๆ ต่อ (Bridging treatment)
การรักษาด้วย Y-90 Radioembolization
Y-90 Radioembolization คืออะไร?
Y-90 Radioembolization หรือที่เรียกว่า การให้สารกัมมันตภาพรังสีผ่านทางหลอดเลือดแดง (Transarterial Radioembolization, TARE) เป็นการรักษาก้อนเนื้องอกมะเร็งตับโดยการฉีดเม็ดสารกัมมันตรังสีขนาดเล็กมาก ที่เรียกว่า Yttrium-90 microsphere (Y-90, อิตเทรียม-90) เข้าไปในหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงก้อนมะเร็งในตับ เม็ดสารเหล่านี้จะไปฝังตัวอยู่ภายในก้อนมะเร็งและปล่อยรังสีในระยะใกล้ ทำให้สามารถทำลายเซลล์มะเร็งได้อย่างตรงจุด ขณะเดียวกันเนื้อเยื่อตับปกติรอบข้างได้รับผลกระทบน้อย
การรักษาด้วย Y-90 ช่วยอะไรได้บ้าง?
- ลดขนาดหรือควบคุมการเจริญเติบโตของก้อนมะเร็ง
- ชะลอการลุกลามของโรค
- ลดอาการจากก้อนมะเร็ง
- ในผู้ป่วยบางราย อาจช่วยเพิ่มโอกาสในการเข้ารับการผ่าตัดหรือการรักษาอื่นในอนาคต
ใครบ้างที่เหมาะกับการรักษาด้วย Y-90?
การรักษานี้เหมาะกับผู้ป่วยมะเร็งตับ (Hepatocellular carcinoma) หรือมะเร็งกระจายมาที่ตับ (Liver metastasis)
- ก้อมมะเร็งที่ไม่สามารถผ่าตัดได้
- มีก้อนมะเร็งขนาดใหญ่ หรือหลายตำแหน่ง
- สุขภาพโดยรวมอยู่ในเกณฑ์ดี
- การทำงานของตับยังเพียงพอ
โดยก่อนการรักษา แพทย์จะประเมินผู้ป่วยอย่างละเอียด เพื่อให้มั่นใจว่าการรักษามีความปลอดภัยและเหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
การรักษาด้วย Y-90 เป็นการรักษาที่ต้องอาศัยความร่วมมือของทีมแพทย์หลายสาขา ได้แก่ อายุรแพทย์โรคมะเร็ง อายุรแพทย์โรคตับ ศัลยแพทย์โรคตับ แพทย์เวชศาสตร์นิวเคลียร์ และแพทย์รังสีร่วมรักษา โดย การรักษาด้วย Y-90 มี แพทย์รังสีร่วมรักษา เป็นผู้ดูแลและดำเนินการรักษาหลัก
ขั้นตอนการรักษาด้วย Y-90
1. ขั้นตอนการเตรียมผู้ป่วย
แพทย์รังสีร่วมรักษาจะตรวจดูหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงก้อนมะเร็งในตับ โดยใส่สายเล็ก ๆ ผ่านหลอดเลือดที่ขาหนีบหรือข้อมือ ในขั้นตอนนี้ แพทย์จะทำการฉีดสารกัมมันตภาพรังสีเสมือน (Tc99m-MAA) เพื่อจำลองการรักษา สารที่ฉีดในขั้นตอนนี้ไม่มีผลต่อการรักษาก้อนเนื้องอก โดยหลังฉีดสารเสร็จผู้ป่วยจะได้รับการถ่ายภาพด้วยเครื่องมือพิเศษ
- เพื่อประเมินว่ามีหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงก้อนเนื้องอก อาจนำสารกัมมันตรังสีไปยังอวัยวะอื่นด้วยหรือไม่ เช่น กระเพาะอาหาร ลำไส้ หรือ ปอด ในบางราย อนุภาคกัมมันตรังสีอาจไหลผ่านหลอดเลือดของก้อนมะเร็งไปที่ปอดได้ (เรียกว่า lung shunt) หากพบว่ามีความเสี่ยง แพทย์จะปรับแผนการรักษา เช่น ปรับปริมาณรังสี หรืออุดหลอดเลือดเพิ่มเติม เพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย
- เพื่อคำนวณปริมาณยา Y-90 ที่เหมาะสมในผู้ป่วยแต่ละราย
2. ขั้นตอนการให้สารกัมมันตรังสี Y-90
แพทย์จะฉีดสารกัมมันตรังสี Y-90 ผ่านหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงก้อนมะเร็งโดยตรง ตามที่จำลองไว้แล้วในขั้นตอนแรก ขั้นตอนนี้ใช้เวลาประมาณ 1-2 ชั่วโมง หลังการรักษา ภายใน 24 ชั่วโมง ผู้ป่วยจะได้รับการตรวจพิเศษเพื่อยืนยันว่ารังสีกระจายอยู่ในตับอย่างถูกต้อง
อาการที่อาจพบหลังการรักษา
ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการชั่วคราว เช่น อ่อนเพลีย คลื่นไส้ มีไข้ต่ำ ๆ หรือปวดบริเวณชายโครงขวา แพทย์จะให้ยาช่วยบรรเทาอาการ และดูแลอย่างใกล้ชิด อาการเหล่านี้มักค่อย ๆ ดีขึ้นภายในไม่กี่วัน สารกัมมันตภาพรังสี Y-90 ที่ให้เข้าไปในร่างการผู้ป่วย มีการกระจายออกมาจากร่างกายผู้ป่วยในปริมาณที่น้อยมาก เพราะฉะนั้นหลังการรักษาผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นได้ตามปกติ
การตรวจติดตามผลหลังการรักษา
หลังการรักษา ผู้ป่วยจะได้รับการตรวจติดตามผลอย่างต่อเนื่อง เพื่อประเมินการตอบสนองของก้อนมะเร็งและวางแผนการดูแลต่อไป การตรวจติดตามจะใช้การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan) หรือ การตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) โดยจะตรวจในช่วงเวลา ประมาณ 1 เดือน 3 เดือน และ 6 เดือน หลังการรักษา ผลการตรวจจะช่วยให้แพทย์ประเมินได้ว่าก้อนมะเร็งตอบสนองต่อการรักษาดีเพียงใด และจำเป็นต้องรักษาเพิ่มเติมหรือไม่
สรุปการรักษามะเร็งตับด้วย Y-90 (Radioembolization)
เป็นทางเลือกการรักษาที่มีประสิทธิภาพสูงและปลอดภัย สำหรับผู้ป่วยที่ไม่สามารถผ่าตัดได้ โดยช่วยควบคุมโรค ลดขนาดก้อน และเพิ่มทางเลือกในการรักษาในอนาคต ภายใต้การดูแลของทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง
ขอบคุณข้อมูลจาก รศ. นพ.สมราช ธรรมธรวัฒน์
Q&A เกี่ยววกับการรักษามะเร็งตับด้วย Y90
1. Y-90 Radioembolization คืออะไร?
ตอบ: การให้สารกัมมันตภาพรังสีทางหลอดเลือดแดง โดยการฉีดเม็ดสารกัมมันตรังสีขนาดเล็ก (Yttrium-90) เข้าไปในหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงก้อนมะเร็งโดยเฉพาะ เพื่อให้รังสีทำลายเซลล์มะเร็งจากภายในก้อนอย่างแม่นยำ
2. การรักษาด้วย Y-90 เหมาะกับผู้ป่วยกลุ่มใด?
ตอบ: เหมาะสำหรับผู้ป่วยมะเร็งตับ หรือมะเร็งที่กระจายมาที่ตับ ที่ไม่สามารถผ่าตัดได้ มีก้อนมะเร็งขนาดใหญ่หรือมีหลายตำแหน่ง
3. ทำไมผู้ป่วยบางรายจึงต้องรักษาด้วย Y-90 แทนการผ่าตัด?
ตอบ: ผู้ป่วยบางรายอาจมีข้อจำกัดที่ทำให้ผ่าตัดไม่ได้ เช่น ตับทำงานไม่ดีพอ หรือหากผ่าตัดแล้วอาจเหลือเนื้อตับไม่เพียงพอต่อการดำรงชีวิต แพทย์จึงพิจารณา Y-90 เป็นทางเลือกเพื่อทำลายก้อนมะเร็งโดยตรง
4. ประโยชน์ของการรักษาด้วย Y-90 มีอะไรบ้าง?
ตอบ: ช่วยลดขนาดหรือควบคุมการเจริญเติบโตของก้อนมะเร็ง ชะลอการลุกลามของโรค ลดอาการที่เกิดจากก้อนมะเร็ง และอาจช่วยเพิ่มโอกาสให้ได้รับการผ่าตัดหรือการรักษาอื่นเพื่อให้หายขาดได้
5. ขั้นตอนการเตรียมตัวก่อนรับสาร Y-90 มีความสำคัญอย่างไร?
ตอบ: แพทย์จะทำการฉีดสารกัมมันตภาพรังสีเสมือน (Tc99m-MAA) เพื่อจำลองการรักษาและประเมินว่ามีหลอดเลือดที่อาจนำสารรังสีไปยังอวัยวะอื่นหรือไม่ เพื่อนำมาวางแผนการรักษาให้ปลอดภัยที่สุด
6. ขั้นตอนการให้สาร Y-90 ใช้เวลานานเท่าใด?
ตอบ: แพทย์จะฉีดสาร Y-90 ผ่านสายเล็กๆ ทางหลอดเลือดแดงที่ขาหนีบหรือข้อมือเข้าสู่ก้อนมะเร็งโดยตรง โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 1-2 ชั่วโมง
7. อาการข้างเคียงที่อาจพบหลังการรักษาด้วย Y-90 มีอะไรบ้าง?
ตอบ: ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการชั่วคราว เช่น อ่อนเพลีย คลื่นไส้ มีไข้ต่ำๆ หรือปวดบริเวณชายโครงขวา โดยอาการมักจะดีขึ้นภายในไม่กี่วัน
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์เอกซเรย์ ชั้น 1 โซน D
บทความที่เกี่ยวข้อง
