ไขมันพอกตับ ภัยเงียบไม่รู้ตัว! เช็กสาเหตุ และวิธีรักษา

โรคไขมันพอกตับ (Fatty Liver Disease) หรือไขมันเกาะตับ เป็นกลุ่มของโรคที่เกิดจากการสะสมไขมันในตับมากเกินปกติ คือประมาณ 5-10% ของตับ โดยน้ำหนักไขมันที่เข้าไปแทรกตับนั้นมักเป็นชนิดไตรกลีเซอไรด์ ภาวะนี้เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่ทำให้ผลการตรวจการทำงานของตับผิดปกติ และไม่ทำให้เกิดอาการเจ็บปวด แต่อาจเป็นภัยเงียบที่คุณอาจไม่รู้ตัวและบ่งชี้ถึงโรคอื่นๆ ได้

สาเหตุการเกิดโรคไขมันพอกตับ แบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม ได้แก่

1. จากการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ ซึ่งความรุนแรงของโรคขึ้นอยู่กับเพศ ประเภท ปริมาณ และระยะเวลาที่ดื่มแอลกอฮอล์ เรียกว่า alcoholic fatty liver disease

2. จากปัจจัยเสี่ยงอื่น เช่น

กลุ่มโรคที่เกี่ยวข้องกับการใช้พลังงานสูงของร่างกาย (metabolic syndrome) เช่น โรคอ้วน (ค่าดัชนีมวลกายมากกว่า 25) โรคเบาหวาน โรคไขมันในเลือดสูง โรคความดันโลหิตสูง
การรับประทานอาหารที่ให้พลังงานสูงเป็นประจำ เช่น แป้ง น้ำตาล ไขมัน
ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด เช่น ยาเคมีบำบัดรักษาโรคมะเร็ง ยาปฏิชีวนะบางชนิด ยาต้านไวรัสบางชนิด ยากลุ่มสเตียรอยด์ ยากลุ่มต้านฮอร์โมน

คุณกำลังอยู่ใน "กลุ่มเสี่ยง" หรือไม่?

คนอ้วน ผู้ชายรอบเอวเกิน 40 นิ้ว ผู้หญิง รอบเอวเกิน 35 นิ้ว
ผู้ที่เป็นโรคเบาหวาน หรือมีน้ำตาลในเลือดมากกว่า 100 มิลลิกรัม/เดซิลิตร
ผู้ที่มีไขมันไตรกลีเซอไรด์ในเลือดสูงกกว่า 150 มิลลิกรัม/เดซิลิตร
ผู้ที่มีไขมันดี หรือ HDL ต่ำ (ผู้ชาย น้อยกว่า 40 มิลลิกรัม/เดซิลิตร ผู้หญิง น้อยกว่า 50 มิลลิกรัม/เดซิลิตร)
ผู้ที่มีความดันโลหิตสูง 140/90 มิลลิเมตรปรอทขึ้นไป

ไขมันพอกตับมีกี่ระยะ?

โดยส่วนใหญ่จะไม่ค่อยแสดงอาการ มักจะตรวจพบจากการตรวจเลือดประจำปี หรืออัลตราซาวนด์ ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการที่ไม่เฉพาะเจาะจง เช่น อ่อนเพลีย คลื่นไส้เล็กน้อย รู้สึกตึงบริเวณใต้ชายโครงขวา ตรวจพบโรคไขมันพอกตับ แบ่งระยะการดำเนินโรคได้เป็น 4 ระยะ ดังนี้

ระยะแรก เป็นระยะที่มีไขมันสะสมอยู่ในเนื้อตับ แต่ยังไม่มีการอักเสบหรือพังผืดเกิดขึ้นในตับ
ระยะที่สอง เป็นระยะที่เริ่มมีอาการอักเสบของตับ หากไม่ควบคุมดูแล และปล่อยให้การอักเสบดำเนินไปเรื่อย ๆ เกินกว่า 6 เดือนอาจกลายเป็นตับอักเสบเรื้อรัง
ระยะที่สาม การอักเสบรุนแรงต่อเนื่องเกิดพังผืด (fibrosis) สะสมในตับ เซลล์ตับค่อยๆ ถูกทำลายลงแทนที่ด้วยพังผืด
ระยะที่สี่ เซลล์ตับถูกทำลายไปมาก ตับไม่สามารถทำงานได้ตามปกติอีกต่อไป ทำให้เกิดตับแข็งมีโอกาสเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งตับ

การวินิจฉัยและการตรวจไขมันพอกตับ

การวินิจฉัย สามารถทำได้โดยการตรวจเลือด การตรวจอัลตราซาวนด์ การตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า การเจาะชิ้นเนื้อตับ (liver biopsy) มาตรวจเพื่อดูปริมาณไขมันและการอักเสบรวมถึงระดับผังผืดในตับ การตรวจด้วยเครื่อง Fibro scan ซึ่งเป็นเครื่องมือที่ช่วยประเมินปริมาณไขมันในตับรวมถึงระดับพังผืดและตับแข็งได้โดยที่ผู้ป่วยไม่เจ็บตัว

แนวทางการรักษาและป้องกันไขมันเกาะตับ

หากมีน้ำหนักตัวมาก ควรลดน้ำหนักโดยให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัย โดยการลดน้ำหนักไม่ควรเกินร้อยละ 7 ในช่วงเวลา 3 เดือน
ออกกำลังกายเป็นประจำ อย่างน้อยสัปดาห์ละ 5 วัน ครั้งละ 30 นาที รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งอาหารที่มีไขมันต่ำ กากใยสูง และให้พลังงานต่ำ
ผู้ป่วยที่มีเบาหวานหรือไขมันในเลือดสูง ควรควบคุมโรคให้ดีด้วยการรับประทานยาตามแพทย์สั่ง ร่วมกับการควบคุมอาหารและออกกำลังกาย
หลีกเลี่ยงการรับประทานยา หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่นอกเหนือจากที่แพทย์สั่ง
หลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
ตรวจสุขภาพเป็นประจำ

Q&A เกี่ยวกับโรคไขมันพอกตับ

1. โรคไขมันพอกตับ คืออะไร?

ตอบ: โรคไขมันพอกตับ (Fatty Liver Disease) หรือไขมันเกาะตับ คือ ภาวะที่มีการสะสมของไขมัน (ส่วนใหญ่เป็นชนิดไตรกลีเซอไรด์) ในเนื้อตับมากเกินปกติ หรือประมาณ 5-10% ของน้ำหนักตับ ซึ่งมักไม่ทำให้เกิดอาการเจ็บปวดแต่ส่งผลให้ผลตรวจการทำงานของตับผิดปกติได้

2. ไขมันพอกตับ มีอาการอย่างไร?

ตอบ: โดยส่วนใหญ่โรคนี้ไม่ค่อยแสดงอาการ และมักตรวจพบจากการตรวจสุขภาพประจำปีหรือการทำอัลตราซาวนด์ อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการที่ไม่เฉพาะเจาะจง เช่น อ่อนเพลีย คลื่นไส้เล็กน้อย หรือรู้สึกตึงบริเวณใต้ชายโครงขวา

3. สาเหตุของโรคไขมันพอกตับ เกิดจากอะไรได้บ้าง?

ตอบ: สาเหตุแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ จากการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และจากปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ เช่น กลุ่มโรคระบบเผาผลาญพกพร่อง (Metabolic Syndrome) เช่น โรคอ้วน เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง ความดันโลหิตสูง รวมถึงการทานแป้ง น้ำตาล ไขมันสูงเป็นประจำ และผลข้างเคียงจากยาบางชนิด

4. ใครบ้างที่จัดอยู่ในกลุ่มเสี่ยงภาวะไขมันพอกตับ?

ตอบ: กลุ่มเสี่ยงสำคัญ ได้แก่ คนอ้วน ผู้ป่วยโรคเบาหวาน ผู้ที่มีไขมันไตรกลีเซอไรด์สูง ผู้ที่มีไขมันดีต่ำ ผู้ที่มีความดันโลหิตสูง

5. ไขมันพอกตับมีกี่ระยะ และรุนแรงที่สุดถึงขั้นไหน?

ตอบ: แบ่งการดำเนินโรคเป็น 4 ระยะ คือ ระยะแรก ไขมันสะสมในตับ ระยะที่ 2 เริ่มมีตับอักเสบ ระยะที่ 3 ตับอักเสบรุนแรงจนเกิดพังผืดสะสม ระยะที่ 4 เซลล์ตับถูกทำลายมากจนเกิดภาวะตับแข็ง และมีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดมะเร็งตับ

6. แพทย์มีวิธีวินิจฉัยและตรวจภาวะไขมันเกาะตับอย่างไร?

ตอบ: สามารถวินิจฉัยได้หลายวิธี ได้แก่ การตรวจเลือด, การตรวจอัลตราซาวนด์, การตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI), การเจาะชิ้นเนื้อตับมาตรวจ (Liver Biopsy) และการตรวจด้วยเครื่อง Fibro scan ซึ่งประเมินปริมาณไขมันและระดับพังผืดได้โดยที่ผู้ป่วยไม่เจ็บตัว

7. การตรวจด้วย Fibro scan มีข้อดีอย่างไร?

ตอบ: เป็นเครื่องมือช่วยประเมินปริมาณไขมันในตับ รวมถึงระดับพังผืดและภาวะตับแข็งได้อย่างแม่นยำ โดยมีข้อดีสำคัญคือผู้ป่วยจะไม่รู้สึกเจ็บตัวในระหว่างการตรวจ

8. หากเป็นไขมันพอกตับ ควรลดน้ำหนักอย่างไรให้ปลอดภัย?

ตอบ: สำหรับผู้ที่มีน้ำหนักตัวมาก แนะนำให้ลดน้ำหนักในระดับที่ปลอดภัย โดยตั้งเป้าหมายการลดน้ำหนักไม่ควรเกินร้อยละ 7 ภายในระยะเวลา 3 เดือน

9. วิธีการป้องกันและรักษาโรคไขมันพอกตับต้องทำอย่างไร?

ตอบ: สามารถดูแลตัวเองได้โดยปรับพฤติกรรม เช่น ออกกำลังกายสม่ำเสมอ เลือกทานอาหารไขมันต่ำ กากใยสูง พลังงานต่ำ เลี่ยงแป้งและน้ำตาล งดดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และเลี่ยงการทานยาหรืออาหารเสริมที่แพทย์ไม่ได้สั่ง ผู้ที่มีโรคประจำตัว (เบาหวาน/ไขมันสูง) ต้องทานยาควบคุมโรคตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด พร้อมทั้งตรวจสุขภาพเป็นประจำ

10. หากต้องการปรึกษาเรื่องโรคไขมันพอกตับ สามารถติดต่อได้ที่ไหน?

ตอบ: สามารถติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมและเข้ารับการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดได้ที่ ศูนย์ทางเดินอาหารและตับ ชั้น 4 โซน A

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์ทางเดินอาหารและตับ ชั้น 4 โซน A

บทความที่เกี่ยวข้อง

เคล็ดไม่ลับ ดูแลตับให้แข็งแรง
11 วิธีบำรุงตับ ป้องกันตับอักเสบและไขมันพอกตับ

ปวดตับ อาการนี้มีจริงหรือ?

ไวรัสตับอักเสบ ต้นเหตุของมะเร็งตับ