โรคหัวใจ ใครเสี่ยง? เช็กสัญญาณเตือนและวิธีป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจ

โรคหัวใจ คืออะไร?

หัวใจ เป็นอวัยวะสำคัญของร่างกาย ทำหน้าที่สูบฉีดเลือดไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย และทำงานหนักตลอดเวลา หัวใจวางอยู่กึ่งกลางทรวงอกเยื้องไปข้างซ้ายเล็กน้อย แบ่งเป็น 4 ห้อง ห้องบน 2 ห้องและห้องล่าง 2 ห้อง ห้องบนซ้ายและขวารับเลือดแดงจากปอดและเลือดดำจากร่างกายตามลำดับ ส่วนห้องล่างซ้ายเปรียบเสมือนปั๊มน้ำสูบฉีดเลือดให้ส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย และห้องล่างขวาสูบฉีดเลือดดำไปฟอกที่ปอด

หัวใจ ประกอบด้วยกล้ามเนื้อหัวใจ หลอดเลือดหัวใจ ลิ้นหัวใจ ไฟฟ้าหัวใจ และเยื่อหุ้มหัวใจ โดยทั่วไปเมื่อกล่าวถึงโรคหัวใจ มักหมายถึง “โรคหลอดเลือดหัวใจ” (atherosclerotic cardiovascular disease) ซึ่งในปัจจุบันมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น เป็นสาเหตุของการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลและการเสียชีวิตอันดับต้น ๆ ของประชากรไทย โดยคิดเป็นประมาณร้อยละ 12 ของอัตราการเสียชีวิตทั้งหมด

ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจ มีอะไรบ้าง?

ปัจจัยที่ทำให้เกิดโรคหลอดเลือดหัวใจสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่มหลัก ๆ ดังนี้

1. ปัจจัยเสี่ยงที่ไม่สามารถควบคุมได้

พันธุกรรม ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจก่อนอายุ 55 ปีในเพศชาย และ 65 ปีในเพศหญิง
อายุ ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นตามอายุที่เพิ่มมากขึ้น
เพศ ผู้ชายจะมีความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดหัวใจสูงกว่าเพศหญิง โดยเฉพาะในวัยก่อนหมดประจำเดือน เพศหญิงหลังหมดประจำเดือนหรือรับประทานยาคุมกำเนิดจะมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคสูงขึ้น

2. ปัจจัยที่สามารถควบคุมหรือป้องกันได้

พฤติกรรมการบริโภคอาหารไขมันสูงและเค็ม
ภาวะอ้วน
ไขมันในเลือดสูง ผู้ที่มีระดับไขมันแอลดีแอล (LDL cholesterol) สูงจะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรค
โรคความดันโลหิตสูง
โรคเบาหวาน เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญต่อการเกิดโรค ดังนั้นจึงมีความสำคัญที่จะต้องควบคุมระดับน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์การรักษา
การขาดการออกกำลังกาย
การสูบบุหรี่
ความเครียด

สัญญาณเตือนโรคหัวใจ อาการแบบไหนควรพบแพทย์ทันที?

อาการเจ็บแน่นหน้าอก
บีบเค้นแน่นหน้าอกเหมือนมีของหนักกดทับ
เจ็บหน้าอกร้าวไปกราม ขากรรไกร คอ แขน ไหล่ หลัง
เจ็บหน้าอกร่วมกับเหงื่อออก ตัวเย็น ใจสั่น
เจ็บหน้าอกนานกว่า 20 นาที
เหนื่อยง่าย ความสามารถในการออกกำลังกายลดลง
มีภาวะน้ำท่วมปอด บวม หัวใจล้มเหลว
ใจสั่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ
เป็นลมหมดสติ

วิธีปรับพฤติกรรมดูแลตัวเอง เพื่อลดความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจ

ควบคุมรักษาระดับไขมันในเลือด ความดันโลหิตและน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่มีไขมันอิ่มตัว ไขมันทรานส์ และอาหารที่มีคอเลสเตอรอลสูง
รักษาระดับน้ำหนักตัวให้เหมาะสม
ออกกำลังกายให้เพียงพอ แนะนำให้ออกกำลังกายด้วยความเหนื่อยปานกลางอย่างน้อย 150-300 นาที/สัปดาห์ หรือออกกำลังกายหนักอย่างน้อย 75-150 นาที/สัปดาห์
งดสูบบุหรี่
หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
หลีกเลี่ยงความเครียด

โรคหัวใจเป็นโรคที่เกิดได้กับทุกคน อัตราการเกิดโรคเพิ่มสูงขึ้นและพบในช่วงอายุที่ลดต่ำลงกว่าในอดีตมาก ซึ่งสอดคล้องไปกับพฤติกรรมการดำเนินชีวิตที่เร่งรีบ การรับประทานอาหารที่เป็นตะวันตกมากขึ้น น้ำหนักตัวเพิ่มสูงขึ้น การออกกำลังกายลดน้อยลง การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมดูแลตัวเอง สังเกตอาการผิดปกติที่เข้าข่ายอาการโรคหลอดเลือดหัวใจ และการตรวจสุขภาพ/ตรวจคัดกรองโรคหัวใจ จะช่วยให้สามารถป้องกันโรค วินิจฉัยโรคได้ในระยะต้นและให้การรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพและผลลัพธ์ที่ดี

ขอขอบคุณข้อมูลจาก นพ.เอก เพ็ชรดาชัย

Q&A เกี่ยวกับโรคหัวใจ

1. โรคหัวใจ ส่วนใหญ่หมายถึงโรคอะไร และรุนแรงแค่ไหน?

ตอบ: โดยทั่วไปเมื่อพูดถึงโรคหัวใจ มักจะหมายถึง “โรคหลอดเลือดหัวใจ” (Atherosclerotic Cardiovascular Disease) ซึ่งในปัจจุบันเป็นสาเหตุอันดับต้น ๆ ของการเสียชีวิตในประชากรไทย

2. ระหว่างผู้ชายกับผู้หญิง ใครเสี่ยงเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจมากกว่ากัน?

ตอบ: ผู้ชายมีความเสี่ยงสูงกว่าผู้หญิงในวัยก่อนหมดประจำเดือน ส่วนผู้หญิงจะมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคสูงขึ้นเมื่อเข้าสู่วัยหลังหมดประจำเดือน หรือในช่วงที่รับประทานยาคุมกำเนิด

3. ปัจจัยเสี่ยงโรคหัวใจที่สามารถควบคุมหรือป้องกันได้ มีอะไรบ้าง?

ตอบ: ปัจจัยเสี่ยงที่ปรับเปลี่ยนได้ ได้แก่ พฤติกรรมการบริโภคอาหารไขมันสูงและเค็ม, ภาวะอ้วน, ไขมันในเลือดสูง (LDL), โรคความดันโลหิตสูง, โรคเบาหวาน, การขาดการออกกำลังกาย, การสูบบุหรี่ และความเครียด

4. อาการเจ็บหน้าอกแบบไหนที่เป็นสัญญาณเตือนของโรคหัวใจ?

ตอบ: มีลักษณะบีบเค้นแน่นหน้าอกเหมือนมีของหนักกดทับ อาจมีอาการเจ็บร้าวไปที่กราม ขากรรไกร คอ แขน ไหล่ หรือหลัง และมักจะเจ็บติดต่อกันนานกว่า 20 นาที

5. อาการของโรคหัวใจ มีอะไรบ้าง?

ตอบ: มักมีอาการเจ็บหน้าอกร่วมกับเหงื่อออก ตัวเย็น ใจสั่น รวมถึงมีอาการเหนื่อยง่าย ความสามารถในการออกกำลังกายลดลง หากรุนแรงอาจเกิดภาวะน้ำท่วมปอด บวม หัวใจล้มเหลว หรือเป็นลมหมดสติได้

6. ควรออกกำลังกายสัปดาห์ละกี่นาที เพื่อลดความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจ?

ตอบ: ออกกำลังกายด้วยความเหนื่อยปานกลาง อย่างน้อย 150-300 นาที/สัปดาห์ หรือออกกำลังกายแบบหนัก อย่างน้อย 75-150 นาที/สัปดาห์

7. อาหารประเภทใดบ้างที่คนเสี่ยงโรคหัวใจควรหลีกเลี่ยง?

ตอบ: ควรหลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันอิ่มตัว ไขมันทรานส์ และอาหารที่มีคอเลสเตอรอลสูง รวมถึงพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่มีไขมันสูงและรสเค็ม

8. ทำไมในปัจจุบันจึงพบผู้ป่วยโรคหัวใจในกลุ่มคนที่อายุลดน้อยลง?

ตอบ: เพราะพฤติกรรมการดำเนินชีวิตที่เร่งรีบ การรับประทานอาหารที่เป็นตะวันตกมากขึ้น น้ำหนักตัวเพิ่มสูงขึ้น และการออกกำลังกายที่ลดน้อยลงในชีวิตประจำวัน

9. วิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันและรักษาโรคหัวใจอย่างมีประสิทธิภาพคืออะไร?

ตอบ: คือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมดูแลตัวเอง ควบคุมระดับไขมัน ความดัน และน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ ควบคู่ไปกับการหมั่นสังเกตอาการผิดปกติ และการตรวจสุขภาพ/ตรวจคัดกรองโรคหัวใจ เพื่อให้สามารถวินิจฉัยโรคได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์หัวใจ ชั้น 4 โซน C

บทความที่เกี่ยวข้อง

ไขมันในเลือดสูง เสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด

เทคนิคออกกำลังกายสำหรับผู้เป็นโรคหัวใจ

การใช้ยาวาร์ฟาริน สำหรับผู้ป่วยโรคหัวใจ